Рубрика: Հայոց Լեզու 2020 — 2021

Կետերը փոխարինի՛ր փակագծում տրված բառերից մեկով:

Նրա ստեղծած զարդանկարը հնագույն արվեստն է հիշեցնում: (Նկարազարդ, զարդանկար)

Ծննդյան օրը փոքրիկին նկարազարդ մի գիրք նվիրեցին: (Նկարազարդ, զարդանկար)

Հագին նախշազարդ կտորից սովորական զգեստ էր, որ նրան շատ էր սազում: (Զարդանախշ, նախշազարդ)

Տաճարի նախշազարդ արտացոլված է մեր երկրի բնությունը: (Զարդանախշ, նախշազարդ)

Նրա գրամեքենան ամբողջ ցերեկը չխկչխկում էր: (Մեքենագիր, գրամեքենա)

Ինձ մեքնագրի էջեր տվեց ու խնդրեց, որ անպայման կարդամ: (Մեքենագիր, գրամեքենա):
Գեղարվեստը արվեստի և գրականության ընդհանուր անվանումն է:(Գեղարվեստ, արվեստագետ):
Այդ արվեստագետը կենդանության օրոք չմեծարվեց;( Գեղարվեստ, արվեստագետ);

Հնչյունափոխված արմատները գտի՛ր, գրի՛ր դրանց անհնչյունափոխ ձևերը և նոր բառերի մեջ դարձրու երկրորդ արմատ: Նշի՛ր, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարվել:

Մամռապատ — քարամամուռ
բազկաթոռ — լայնաբազուկ
գնդասեղ — երկրագունդ
հուզառատ — լիահույզ
ծնունդ — նորածին
սնունդ — կաթնասուն
վայրկենաչափ — երկվայրկյան
գիտուն — լեզվագետ
խմբավար — երգչախումբ
շնչակտուր — բոցաշունչ
կցասայլ — սեղանակից
սրտապատառ — չարասիրտ
ցուցանակ — հեղացույց
սիրառատ — կաթնասեր
մատենագիր — դասամատյան
լուսամուտ — վերջալույս

1. Երկու շարքերից ընտրել մեկական արմատ և կազմել 6 բարդ բառ:
   Խուլ    խոտհարք     
   սեզ    հանդակ   
   մասնիկ  դիմակահանդես 
   խոժոռ  երաշտահավ       
   մրջյուն  անտանելի           ֊
   բեռ      արծվաբույն 
   
   մրջնաբուն
   սիզախոտ
   խոժոռադեմ
   բեռնատար
   հանդամաս
   խլահավ

2. Առաջին շարքից ընտրիր նախածանցը և 2-րդ շարքից արմատը  և կազմիր 6 նախածանցավոր բառ:

Ենթ     անկյունագիծ       ֊
    նախ     շրջադարձ          
     հար      գլխագին               
     արտ     տևողություն         
     վեր      մշտավառ             
     առ      սահմանապահ

վերադարձ
արտասահման
նախագիծ
հարատև
ենթագլուխ
առմիշտ   

3. Առաջին շարքից ընտրիր արմատ և երկրորդ շարքիվց վերջածանց և կազմիր 6 վերջածանցավոր բառ:

Ցանցաթաղանթ   ուք       
խաչագող        ան       
 կալվածատեր      ոն       
քսայուղ         յալ       
 հավելավճար     կեն     
 կովկիթ          ույթ     

ցանցկեն
գողոն
քսուք
հավելյալ
Կթան

4. Դեմ-դիմաց գրված զույգերից ընտրել մեկական արմատ և կազմել 6 բարդ բառ:

  Խոհական      այլատարր — այլախոհ
  զմայլելի        մեծահոգի — հոգեզմայլ
  որակազրկում    բարձրաբերձ — բարձրորակ
  դրամապանակ  հիմնավոր — հիմադրամ
  արշավախումբ  հաղթական — հաղթարշավ
  պատվարժան    ինքնամեծար — մեծապատիվ

93.Տրված բաղադրյալ բառերի իմաստներն արտահայտի՛ր բառակապակցություններով:

Մատնաչափ — մատի չափ ունեցող
կիսագունդ — կես գունդ
անհարթ — հարթություն չունեցող
անտեսանելի — ոչ տեսանելի
ինքնաշարժ — ինքն իրեն շարժվող
սկզբնական — սկզբին հատուկ
արեմտաեվրոպական — Արևմտյան Եվրոպային հատուկ
աստղադիտարան — աստղերը դիտելու տեղ
համաշխարհային —  աշխարհով հայտնի
հավասարաչափ — հավասար չափվող

Ամենշարքիցմիբաղադրիչընտրի´րևբաղադրյալբառերկազմի´ր (քանիսըկստացվի):

1.Ա.Թութ, կարմիր, փուշ, ոսկի, տուն, գույն, կաթ(ն), խորհուրդ:
Բ. Ան-, -յա, -ենի, -ոտ, -արան, -ավուն, -եղեն, -ավոր:
Թթենի, կարմրավուն, փշոտ, անփուշ, ոսկյա, ոսկեղեն, անտուն, խորհրդավոր, խորհրդավուն, խորհրդարան, կաթնեղեն, կաթնավոր:
2. Ա. Գետ, կանչ, լույս (լուս), գիր (գր), սիրտ (սրտ), միտ:
Բ. Ան-, -ավոր, -ել, -ակ, -ք, -ոտ:
Գետակ, անգետ, կանչել, անլույս, լուսավոր, գրել, անգիր, գրավոր, գիրք, անսիրտ, սրտավոր, անմիտ, մտավոր, միտք:

Տրված բառաշարքից ընտրի՛ր ածանցավոր բառերը ե արմատն ընդգծիր:
Շապիկ, մկնիկ, զատիկ, ծաղիկ, մայրիկ, աղջիկ,շնիկ, փիսիկ, գեղեցիկ, կապիկ, փոքրիկ, սիրունիկ, կողիկ (կոտլետ), թիթեռնիկ, ծիտիկ, քթիկ, տոտիկ, մատիկ,գնդակ, գետակ, վանդակ, ելակ, կատակ, նապաստակ, առվակ, զավակ, բակ, գուշակ, որդյակ, դղյակ, կտակ, պատանյակ, թիակ, թակ, բլրակ, վարդակ, սոխակ, մահակ, մոծակ,գայլուկ, բուկ, մանուկ, գառնուկ, ձագուկ, ձուկ, ձիուկ, բազուկ, մուկ, աղմուկ, հատուկ, մարդուկ, պոչուկ, վհուկ, ձմերուկ:

Տրված կաղապարներով կազմել համածանցավոր բառեր:
Անկրթություն
անզիճելի
անբնական
դժգույնություն
համահայություն
համագյուղացի
հակագործություն
ստորգետնյա
փոխաբերություն:

Բառաշարքում ընդգծիր անհոդակապ բառերը:
Բարձրագահ, ծովեզր, գինեվաճառ, հյուրանոց, լուսանկար, տոմսարկղ, վերնատուն, եռանկյուն,
գիտարշավ, ջրհոր, ջրամբար, ջերմաչափ, լիառատ, քսանհինգ, խաչապաշտ, ձյունառատ, գյուղատնտես, լուսամփոփ, սևերես, գրախանութ, հարգարժան, հեռախոս, շրջանավարտ, մարզական, մատենադարան, մահարձան:

86.Տրված արմատներով  բաղադրյալ (բարդ և ածանցավոր) բառեր կազմի՛ր` դրանք դնելով նոր բառերի սկզբում, մեջտեղում և վերջում: 

Ուղի ֊ ուղևոր, անուղևվոր, ծառուղի
ուղիղ ֊ ուղղահայաց, անուղղելի, անուղիղ
աղտ ֊ աղտոտել, հակաաղտաբանական,
ախտ ֊ ախտաբան, թոքախտ, 
ուղտ ֊ ուղտաբեր,
ուխտ ֊ ուխտագնաց 
թիռ ֊ թռրիչք, հրթիռային, ինքնաթիռ
թրջ(ել) ֊ թրջոց, : 

87.Կետերը փոխարինի՛ր փակագծում տրված բաղադրիչներից կազմված համապատասխան բաղադրյալ բառերով: 

Մեր …. (հանուր, պետ, ություն) …. (թռչուն, աշխարհ)…(տար, տեսակ, ություն) պայմանավորված է նրանով, որ այստեղ գալիս են  (Իրան, ական),… (մեջ, երկիր, ական) ծովի և …. (կովկաս, յան)…. թռչուններ: Դրանցից … (համ, ընդ, հանուր)… (ճանաչ, ում) ունեն մարդու… (հարևան, ություն) ապրողները և նրանք, որոնց … (կենս, կերպ) առնչվում է մարդու (տուն, տես, ական) գործունեության հետ: 

Մեր հանրապետության թռչնաշխարհի տարատեսականությունը պայմանավորված է նրանով, որ այստեղ գալիս են Իրանական ,միջերկրական ծովի և կովկասյան թռչուններ: Դրանցից համընդհանուր ճանաչում ունեն մարդու հարևանյությամբ ապրողները և նրանք, որոնց կենսակերպը առնչվում է մարդու տնտեսական գործունեության հետ: 

88.Կետերըփոխարինի՛ր փակագծումտրված բաղադրիչներիցկազմված համապատասխանբաղադրյալ բառերով: 

Հողի … (ինքն, մաքուր, ել) … (հատուկ, ություն) ունի: Դա չի նշանակում, թե կարելի է նրան… (չափ, անց) շատ… (ծանր, բեռն, ել) (օրգան, ական) և (ան, օրգան, ական)… (թափ, ոն),… (բնակ, վայր) հավաքված (կենցաղ, ային) աղբով, որովհետև հոդի … (հնար, ավոր, ություն)… (նույն, պես)… (ան, սահման) չեն: Իսկ … (թափ, ոն)… (աղտ, ոտ, (վ)ած) հողը սպառնում է…. (հիվանդ, ություն) առաջացման պատճառ դառնալ: 

… (գետ, տեխնիկա, ական)… (առաջ, ընթաց) հետ մարդիկ պիտի մտածեն արտաքին (մեջ, վայր) … (պահ, պան, ություն) … (արդյուն, ք) ունեցող միջոցներ ստեղծելու մասին: 

Հողը իքնամաքրելու հատկություն ունի: Դա չի նշանակում, թե կարելի է նրան չափազանց շատ ծանրաբեռնել օրգանական և անօրգանական թափոն բնակավայրի հավաքված կենցաղային աղբով, որովհետև հոդի հնարավորություն նույնպես անսահման չեն: Իսկ թափոնի աղտոտված հողը սպառնում է հիվադությունների առաջացման պատճառ դառնալ: 

Գետտեխնիկայի առաջանթացի հետ մարդիկ պիտի մտածեն արտաքին միջավայրի պահպանության արդյունք ունեցող միջոցներ ստեղծելու մասին: 

89.Բառակապակցությունների իմաստներնարտահայտի՛ր բարդբառերով: 

Երկինքը քերելու չափ բարձր-երկնաքեր, բարի մտքով-բարեմիտ, վատ համբավ ունեցող-վատահամբավ, հեշտությամբ թեքվող-դյուրաթեք, խաժ աչքեր ունեցող-խաժակն, կյանքը սիրող-կենսասեր, հանրության կողմից ճանաչված-հանրաճանաչ, կյանքով ուրախացող-կենսուրախ: 

90.Բառակապակցությունների իմաստներնարտահայտի՛ր բաղադրյալ բառերով: 

Մանր նկարներ անող-մանրանկարիչ, թռչուններ բուծելու տեղ-թռչնաբուծարան, գյուղի տնտեսությանը հատուկ-գյուղատնտեսական, միտք հղանալը-մտահաղացում, արդյունք ունեցող-արդյունավետ, աշխատանքը սիրելը-աշխատասիրություն, հավասար  կշիռ  ունենալը-հավասարակշռություն, բառերի մասին գիտություն-բառագիտություն: 

91.Ընղգծված բառակապակցությունների իմաստներնարտահայտի՛ր մեկականբառերով: 

Մեր ժամանակի ամենակարևոր խնդիրներից մեկն այն  է, որ երկրագնդի վրա զգալիորեն պակասել է մաքուր ջրի քանակը` նրա պաշարների անխնաբար օգտագործման և ջրաբարների ու ստորգետնյա ջրերի անընդհատ աղտով լցվելու հետևանքով:
Միաժամանակ ջրի անլուծելի խնդիր է առաջանում այն պատճառով, որ փոխվում Է ջրի մեջ հանքային աղերի և միկրոտարերի պարունակությունը: Սրտանոթայի համակարգը հիվանդանում առանց ջրում լուծված անհրաժեշտ աղերի: Ջրի փոփոխությունը բացասաբար է անդրադառնում նաև երկրի բուսաշխարհի ու կենդանիների վրա: 

92.Ընդգծվածբառակապակցությունների իմաստներնարտահայտի՛ր մեկականբառերով: 

Փոքրասիական Եփեսոս քաղաքում հարյուր քսան տարի շարունակ մի տաճար էին կառուցում` բուսականության և պտղաբերության աստվածուհի Արտեմիսի տաճարը: Լիդիական Կրեսոս թագավորը Արտեմիսի տաճարին սյուներ է նվիրաբերել: Աստվածների պատկերներով մարդու հասակ ունեցող բարձրաքանդակները զարդարում էին սյուները: Կրեսոսը Եփեսոսյան Արտեմիսին մի ուրիշ բարձրաժերք ունեցող նվեր էլ էր ընծաել` կովերի` ոսկեծուլ դրոշմապատկերներ:
Երբ աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը համարվող այդ տաճարի շինարարությունն վերջացավ, գարմանք ու հիացմունք առաջացրեց բոլոր նրանց մեջ, ում վիճակվեց տեսնել մարմարակերտ, նրբագեղ շինությունը: Մ. թ. ա. 356 թ. Եփեսոսի բնակիչ ոմն Հերոստրատոս, ցանկանալով իր անունն անմահացնել, կրակի մատնեց նշանավոր սրբավայրը: Նրա հանցագործությունը բոլորին զայրացրեց: Փոքրասիական բոլոր պետությունները միասին որոշեցին մոռանալ Հերոստրատի անունը: Պատմագրողները  նույնիսկ տաճարի հրդեհի մասին գրելիս իրավունք չունեին հրդեհողի անունը նշելու: Բայց հին աշխարհի որոշ հեղինակներ, այնուամենայնիվ, պահեցին ոճրագործի անունը: 

Բառաշարքում ընդգծել —ուկ վերջածանցունեցող բառերը:

Արդուկ, օձաձուկ, շուտասելուկ, ավելուկ, թզուկ, հայդուկ, սնդուկ, մածուկ, խղճուկ, արջամուկ, հեղուկ, թևանցուկ, շնաձուկ, պոչուկ, կաուչուկ, մժղուկ, շիկամուկ, դիպուկ, ջերմուկ, խենթուկ, քաշքշուկ:

Բառաշարքում ընդգծել —ոց վերջածանցունեցող բառերը:

Փողոց, սփռոց, դմբդմբոց, զնգոց, կրակոց, լիտրանոց, ծածկոց, դեղնաբոց, հյուրանոց, թրջոց, ջնջոց, արտառոց, միջոց, մթերանոց, ծովածոց, արգելոց, սղոց, ծերանոց:

Բառաշարքում ընդգծել–ոտ վերջածանցունեցող բառերը:

Ժանգոտ, ծխախոտ, եռանդոտ, կարճաոտ, կորիզոտ, մշկահոտ, ստորոտ, նավթոտ, արոտ, կրքոտ, առավոտ, աղմկոտ, բամբասկոտ, յուղոտ, սրտամոտ, թախծոտ, հիվանդոտ, ձյունոտ:

Բառաշարքում ընդգծել—որդ վերջածանցունեցող բառերը:

Ժառանգորդ, ավելորդ, երիզորդ, հաճախորդ, խորդուբորդ, յոթերորդ, դահուկորդ, գնորդ, ակորդ, անձրևորդ, առաջնորդ, միջնորդ, ռեկորդ, պակասորդ, որսորդ, գարնանահորդ, վարորդ, երրորդ:

Բառաշարքում ընդգծել —ակ վերջածանցնունեցող բառերը:

Բանակ, սահնակ, դռնակ, բամբակ, պահակ, ամբարտակ, գնդակ, զսպանակ, կատակ, կայծակ, վրիպակ, մանկասայլակ, մշակ, սոխակ, ելակ, վահանակ:

Բառակապակցությունների իմաստն արտահայտել մեկ բառով:
Գիտական ենթադրություն — վարկած
փայտագործ վարպետ — ատաղձագործ
գինի մատուցող — մատրվակ
արջի բույն — որջ
գլխի մազերը թափված — ճաղատ
լուսնի մանգաղ — մաղիկ
ծառաբնի խոռոչ — բուն
մետաղե պաշտպանիչ գլխարկ — սաղավարտ
գազանի բերան — երախ
հայրենիքից արտաքսված — վտարանդի
վատ լուր հաղորդող — գուժկամ
տաք, այրող քամի — խորշակ
քաղաքամերձ բնակավայր — քաղաքաբնակ
ոչ դեմ և ոչ կողմ —

Բառակապակցությունն անվանել մեկ բառով:
Յոթ գլխով — յոթգլխանի
ստրուկի մտքով — ստրկամիտք
լի և առատ — լիառատ
կյանքի հյութ — կենսահյութ
ցավից լլկված —
մոլոր մտքով — մտամոլոր
սուր ընթացող — սուրընթաց
խելքը կորցրած — խելագար
նոր հայտնված — նորահայտ
մենակ ապրող —
խիստ բարքով — խստաբարք
երկար ապրող — երկարակյանք
նոր եկած — նորեկ
աչքին հաճելի —

Տրված բարդ բառերի առաջին բաղադրիչները փոխելով՝ ստանալ նոր բառեր:
Բարձրագագաթ — լեռնագագաթ
քաղցրաձայն — բարձրաձայն
վսեմաշուք — վեհաշուք
տիրակալ —
վճռաբեկ — ահաբեկ
սառնաղբյուր —
վարկանիշ — հոմանիշ
դալկադեմ —
ցատկահարթակ — երգահարթակ
հոռետես — կարճատես

Հայերենի ածանցները բաժանվում են երկու մասի` նախածանցներ և վերջածանցներ: Նախածանցներ են կոչվում այն մասնիկները, որոնք ավելանում են բառի սկզբին, իսկ վերջածանցները ավելանում են բառի վերջին: Ածանցները  ունեն  բառակազմական արժեք, որոնք բառին նոր իմաստ են հաղորդում:

Օրինակ` տուն բառը պարզ բառ է, եթե նրան ավելացնում ենք -ային մասնիկը կամ ածանցը, բառի իմաստը ամբողջովին փոխվում է:
Հայերենի առավել գործածական նախածանցներն են`
հար — հարակից, հարատեւ
համ — համատեղ, համերաշխ
ան — անբախտ, անեզր
ապ — ապուշ, ապերջանիկ
դժ — դժբախտ, դժգույն
տ — տգետ, տձեւ
չ — չտես, չկամ
անդր — անդրկովկաս, անդրադարձնել
նախ — նախագահ, նախադիր
պար — պարբերություն, պարագիծ
թեր — թերակշիռ, թերություն
գեր — գերակշիռ, գերազանց
դեր — դերակատար, դերասան
մակ — մականուն, մակընթացություն
ենթ — ենթադրություն, ենթակա
փոխ — փոխաբերություն, փոխազդեցություն

Վերջածանցներ`
ձգան, հնձան — ան 
անձնական, պարբերական — ական 
սրթանոթային, աշխարհային — ային  
առաջադրանք, աշխատանք — անք
խորանարդ — արդ 
կավե, երկաթե — ե 
բանջարեղեն, մրգեղեն — եղեն 
գազանանոց, խորդանոց — անոց 
— ատ 
հասույթ, եզրույթ — ույթ 
հուզւոմ, բախում — ում 
պատմվածք — վածք 
— ացք 
-որդ 
-ու 
մարդուկ — ուկ 
գեղեցկուհի, ուսուցչուհի — ուհի 
բժշկություն, հիվանդություն — ություն 
— ուն 
-ածո
մարդիկ — իկ
չարիք, բարիք — իք
-յալ 
-յակ 
-ոն 
-արան

-արք
-ացի 
-ացու 
-մունք
-ոց
-ալի
-անի 
-ավետ
-ելի 
-եղ 
-կոտ

Տնային աշխատանք
Բառաշարքում ընդգծել –ակ վերջածանց ունեցող 6 բառ:

 Ազդակ, հնգյակ, հետնաբակ, կայծակ, աչքածակ, աղավնյակ, գլխահակ, օրինակ, երկտակ,  միակ, սայլակ:
                                          -ական վերջածանցով 

հնգական, ինքնափական, գաղթական, կարճամական, գոյական, մետաղափական, ողբերգական, գնահատական, ողբակական, փախստական: 

                                         —անք վերջածանցով 

անարգանք, ձիթհանք, կախարդանք, երգիծանք, հրամանք, տեղեկանք, անկյանք, օրհնանք, վարուցանք, տվայտանք, մեծաջանք: 

                                             -ատ վերջածանցով

բացատ, անապատ, կիսատ, պողպատ, գունատ, պոչատ, գթառատ, քննադատ, կրճատ, անաշխատ, քնատ: 

                                          -եղ վերջածանցով
գնդասեղ, հյութեղ, ուժեղ, աչագեղ, ահեղ, տգեղ, մարմնեղ, թիթեղ, հանճարեղ, անմեղ, շքեղ:

                                           -կոտ ածանցով
երազկոտ, կրակոտ, վախկոտ, մտածկոտ, ծակծկոտ, ալարկոտ, տատասկոտ, ամաչկոտ, աղմկոտ, մտածկոտ: 

Բառակապակցությունները գրել մեկ բառով:
Oրինակ` ճահիճներով պատված-ճահճապատ
նոր տնկած-նորատունկ
մանրէներ ծնող-մանրէածին
նվեր տվող-մանրէածին
մորը սիրող-մայրասեր
նուրբ հնչող-նրբահունչ
մարդկանց ատող-մարդատյաց
շահույթ բերող-շահաբեր
մաքուր գրած-մաքրագիր
շեկ վարսերով-շիկահեր
միայնակ կյանք վարող-
շատ շնորհներ ունեցող-շատաշնորհ
մեգով պատված-միգապատ
ինչքից զուրկ-ընչազուրկ

Կազմել բարդ բառեր` տրված արմատները գործածելով մի դեպքում բառասկզում, մյուս դեպքում`բառավերջում:
Զրույց
զրուցաբան,
գույն
գույնզգույն, վարդագույն
վեճ
վիճաբանել, բանավեճ
տուն
տնասեր, անտուն
բույս
բուսագետ,
մատյան
երկու
Երրեսուներկու
սեր
սերակեր ,անսեր
ձայն
ձայնալար, քաղցրաձայն

 Բառաշարքերում ընդգծել
                                 անդր նախածանցն ունեցող բառերը (5 բառ):
Անդրադարձ, անդրդվելի, անդրիագործ, անդրաշխարհ, անդրծովյան, անդրոշմ, անդրբևեռ, անդրշիրիմ, անդրույք
                                 առ նախածանցն ունեցող բառերը (5 բառ):
Առգրավել, առևտուր, առերես, առյուծ, առափնյա, առվակ, առկայծել,  առհասարակ, առնետ
                                    ապ նախածանցն ունեցող բառերը (5բառ):
Ապերասան, ապակեպատ, ապերախտ, ապարդյուն, ապաստան, ապաքինում, ապօրինի, ապարանք, ապաշնորհ
                                      գեր նախածանցն ունեցող բառերը (5բառ):
Գերան, գերբեռնել, գերազնիվ, գերեզման, գերություն, գերխնդիր, գերզգայուն, գերանդի, գերբնական
                                     համ նախածանցն ունեցող բառերը (5բառ):
Համերաշխ, համերգ, համառ, համադաս, համոզմունք, համեմատ, համբավ, համաներում, համազգեստ
                                        տնախածանցն ունեցող բառերը (5բառ):
Տկար, տաղանդ, տհաճ, տգետ, տկլոր, տտիպ, տհաս, տպարան, տձև

                                           տար նախածանցն ունեցող բառերը (5բառ):
Տարադրամ, տարածք, տարատեսակ, տարափ, տարաբախտ, տարաշխարհ, տարիք, տարօրինակ, տարկետում:

75. Բաղադրյալ այնպիսի բառեր կազմի՛ր, որոնց  սկզբում լինեն տրված բառերի վերջին բաղադրիչները: Ի՞նչ է փոխվում: 

Դեղնակտուց – կտցահարել
կենսախինդ – խինդագիր
կենսագիր – գրասեղան
քինախնդիր – խնդրագիրք
ակնդետ – դիտակից 

76.Այնպիսի բաղադրյալ բառեր կազմի՛ր, որոնց վերջում լինեն տրված բառերի առաջին բաղադրիչները: Ի՞նչ է փոխվում: 

Բուսական – ծաղկաբույս, 
կատվազգի – վագրակատու
սուզանավ – ջրասույզ
սիրառատ – բանասեր
շինություն – փայտաշեն 

77.Տրված բառերով բաղադրյալ բառեր կազմիր: 

Լվաց – լվացքատուն
եղել –  եղելություն
առ – առևտուր
տուր – տուրք
կաց –  կացարան

78.Ա շարքի  նախածանցներից յուրաքանչյուրը բոլոր հնարավոր ձևերով բաղադրի՛ր  Բ շարքի բառերի հետ: 

Ա. Հակ, անդր, արտ, համ, նախ, վեր, գեր, տար:

Բ. Կարծիք, դարձնել, գրել, գտնել, հարված, զգեստ, օրոք, դասել:  

Հակ – հակադասել, հակահարված, հակադարձ, հակագիր, հակակարծիք
Անդր – անդրադարձ
Արտ – ատագրել, արտազգեստ
Համ – համակարծիք, համադասել, համազգեստ
Նախ – նախօրոք, նախադարձ, նախադասել
Վեր – վերադարձ, վերագրել, վերադասել, վերագտնել
Գեր – գերադասել
Տար – տարակարծիք, տարագրել, տարադասել

79.Ա շարքի նախածանցներից յուրաքանչյուրը բոլոր հնարավորձևերով բաղադրի՛ր Բ շարքի բառերի հետ:

Ա Անդր, հակ, համ, ենթ, նախ, ներ, պար, վեր, տար, փոխ:

Բ. Կովկաս, (հ)արձակ, տարած, դարձ, դնել (դրել), կշիռ, մուծել, փակել, կանգնել, աշխարհ(իկ):

Անդրկովկաս, անդրադարձ, անդրաշխարհիկ
հակադրել, հակադարձ, հակակշիռ
համատարած, համադրել, համարձակ
ենթադրել
նախահարձակ, նախդիր, նախադարձ,
ներդրում, ներդնել, ներմուծել, ներաշխարհ
պարփակել
վերադարձ
տարաշխարհիկ
փոխադրել, փոխադարձ

71.Նախադասությունները լրացրո՛ւ: 

Միայն մեկ արմատով կազմված բառերը կոչվում են պարզ բառեր.
 Օրինակ` կրակ, հոդ, ջուր, օդ, տուն ,հող:
Մեկ արմատով և ածանցով կամ ածանցներով կազմված բառերը կոչվում են ածանցավոր բառեր. օրինակ` կրակոտություն, հողեղեն,սրբություն, բարություն:
Մեկից ավելի արմատներով կազմված բառերը կոչվում են բարդ բառեր, օրինակ` ջրհոր, օդանցք,հողագործ, մայրաքաղաք:
Մեկից ավելի արմատներով և ածանցով կամ ածանցներով կազմված բառերը կոչվում են բարդ ածանցավոր բառեր, օրինակ` կրակմարիչ, անջրանցիկ,հողագործություն, հեռախոսային: 

72.Տրվածբառերիցառանձնացրուայնարմատները, որոնք
 ա) հնչյունափոխված են.
բ) միայնակ, որպես բառ չեն գործածվում (չես հանդիպել):
Օրինակ`
ա) բնութագրել — բնութ (բնույթ) – ույ-ը դարձել է  ու.
բ) խորազնին – զնին արմատը միայնակ, որպես բառ  չի գործածվում, 

ա)Զուգել, լուսավոր, ջրամբար, գնել, չվերթ, շինության, լճափ, հանգստություն:
բ) Խորաքնին, հետախույզ, մեծասքանչ, զորասյուն, զբոսանավ, կենտրոնախույս, ճյուղակոտոր, փառամոլ: 
Զուգել- զուգ (զույգ)-ույ-ը դարձել է  ու։
Լուսավոր-լուս (լույս)-ույ-ը դարձել է  ու։
Ջրամբար-ջր (ջուր)-ու-ը դարձել է թաքնված ը։
գնել-գն (գին)-ի-ը դրձել է թաքնվան ը։
Չվերթ-չ (չու)-ու- դարձել է թաքնվածք ը։
Շինության- շին (շեն)-ե դարձել է ի։
լճափ-լճ (լիճ)-ի դարձել է ը։
հանգստություն-հանգստ (հանգիստ)-ի դարձել է թաքնված ը։

Խորաքնին-քինին արմատը միայնակ, որպես բառ  չի գործածվում,
Հետախույզ-խույզ արմատը միայնակ, որպես բառ  չի գործածվում,
մեծասքանչ-սքանչ արմատը միայնակ, որպես բառ  չի գործածվում,
զորասյուն-զոր արմատը միայնակ, որպես բառ  չի գործածվում,
զբոսանավ- զբոս արմատը միայնակ, որպես բառ  չի գործածվում,
կետրոնախույս-խույս արմատը միայնակ, որպես բառ  չի գործածվում,
ճյուղակոտոր-կոտոր արմատը միայն , որպես բառ չի գործածվում,
փառամոլ-փառ արմատը միայնակ, որպես բառ  չի գործածվում,

7֊3. Տրվածբարդբառերիառաջինբաղադրիչներըփոխելով` ստացի՛րնորբաղադրյալբառեր: 

Ագեվազ (կենգուրու)-արագավազ, կակղամորթ-սևամորթ, մարտունակ-ընդունակ, արճճապատ-քարապատ, մեծասքանչ-հիասքանչ, հողածին-ջրածին, փառամոլ-ազգամոլություն, ատոմակայան:  

74.Տրվածբարդբառերիվերջինարմատներըփոխելով`ստացի՛րնորբարդբառեր: 

Հեռախոս-հեռաբանկ, հանրածանոթ-հանրագետ, ձյունածածկ-ձյունաբեր, երկրագունդ-երկրաբան, կենսակերպ-կենսաբնակ, հնավանդ-հնաբնակիչ, մտահոգ-մտաբաց, բարենպաստ-բարեբախտ, ակնթարթ-ակնապիպ, լուսանցք-լուսաբաբախ: 

Բացատրի՛ր դարձվածքները բառարանի օգնությամբ:
Իրար սրտից ջուր խմել – Իրար հաճելի վարմունք ունենալ, մեկը մյուսի սրտովը լինել՝ խոսել՝ վարվել:
Հազար մաղով անցկացրած – Առանց ամոթի, անամոթ
Հիվանդի համար ջուր բերող – Դանդաղաշարժ
Գլխին կրակ թափել – Զայրանալ, բարկանալ
Կանաչ-կարմիրը կապել – Ամուսնանալ, հարսանիք
Կոպեկի համար մեռած – Ժլատ
Ուրիշի բնում ձու ածել – Օգուտը ուրիշին տալ:
Ոտքի կոխան դարձնել – Ոտքերի տակ տալ
Փուշը մատից հանել – Նեղության պահին օգնության գալ:
Գրքի մի երեսը կարդալ — Հարցին միակողմանիորեն մոտենալ:

Ո՞ր դարձվածքների  իմաստն է սխալ բացատրված:
1. Ժամավաճառ լինել – իզուր ժամանակ վատնել
2. Երեսից կախվել – թախանձել
3. Արյունը ջուր դառնալ – սահմռկել
4. Աչքերը փակել – ժպտալ
5. Աչքը ջուր կտրել – կարոտով, անհամբերությամբ սպասել
6. Անձյուն ձմեռ – անճարակ մարդ
7. Գլխարկը գետնովը տալ – նորաձև հագնվել
8. Գլխին տալ — ուրախանալ

Հետևյալ դարձվածքներով մեկական նախադասություն կազմել:
Լեղին ճաքել –– Այդ տեսարանից նա լեղին ճաքեց։
արյունը գլխին խփել –– Այդ օրը ինքը արյունը գլխին էր խփում։
հոգին ավանդել –– Երեկ չէ առաջին օրը նա հոգին ավանդել էր։
անարգանքի սյունին գամել –– Ամեն օր նա անարգանքի սյունին գամում է իր ընկերոջը։
ճամփա պահել –– Ինչու՞ ես դու իրան մուշտ ճանապարհ պահում։
ականջի հետև գցել –– Նա ամեն օր իր գործը ականջի հետևն է գցում։

Փակագծերում տրվածներից ընտրեք ճիշտ տարբերակը:
Նվագել (ջութակի վրա, ջութակ), կռվել (թշնամու դեմ, հետ), վերաբերել (հարցին, հարցի մասին), վատ վերաբերվել (ընկերոջը, ընկերոջ հետ), անհանգստանալ (կատարվածով, կատարվածից), մասնակցել (մրցույթին, մրցույթում), հաղթել (մրցույթում, մրցույթին), կասկածել (ընկերոջը, ընկերոջ վրա), համաձայն լինել (առաջարկին, առաջարկի հետ):

Հետևյալ բառերի համար գտնել հոմանիշ դարձվածքներ
ծաղրել – ձեռ առնել
հիվանդանալ – անկողին ընկնել
օգնել – ձեռք մեկնել
հասկանալ – գլխի ընկնել
մեռնել – հոգին ավանդել
անտեսել – ականջի հետև գցել
ծուլանալ – ձեռքերը ծալած նստել
ուրախանալ – ձեռքերը շփել
ճարպիկ –
թանկ –
սպառնալ –
գունատվել –
էժան – ջրի գին

Երկու շարքից առանձնացնել դարձվածքն  ու նրա բացատրությունը:
1. Ականջին օղ անել, ահը սիրտն ընկնել, անվանը մուր քսել, անդանակ մորթել, առյուծ կտրել, բռունցք թափ տալ, արձան կտրել, բախտը ժպտալ,բառերը քամուն տալ, բերանը բաց մնալ:
2. Շատախոսել, հաջողվել, տանջել, մտապահել, հիանալ, քարանալ, սպառնալ, երկյուղել, խիզախանալ, անարգել: 

Ականջին օղ անել-մտապահել
ահը սիրտն ընկնել-երկյուղել
անվանը մուր քսել-անարգել
անդանակ մորթել-տանջել
առյուծ կտրել-խիզախանալ 
բռունցք թափ տալ-սպառնալ
արձան կտրել-քարանալ
բախտը ժպտալ-հաջողվել
բառերը քամուն տալ-շատախոսել
բերանը բաց մնալ-հիանալ

Դարձվածքները արտահայտում է փախաբերական իմաստ։Դարձվածքների հեղինակը ժողովուրդնե և դարձվախքներից շատ ժողովուրդտ ստեղծել է մարմնի մասերի անվանումներով։ԻՆչպիսին է օրինակ՝ գլուխ, լեզու, աջկ, քիթ, բերան, ոտք, ձեռք, սիրտ ինչպես նաև շատ դարձվածքներ ունենք հոգի բառով։Դարձվածքների թվին է մյանում նաև թևավոր խոսքերը և առած ասացվածքները։Դարձվածք նշանակում է շրջած խոսք։

65.Տրված դարձվածքներով նախադասություններ կազմի՛ր: 

Մտքի ծովն ընկնել, լեզուն փակ պահել,  հինգ մատի պես գիտենալ,  թևերը ծալած նստել,  էժան պրծնել, արցունքները կուլ տալ: 

Նա մտքի ծովն ընկավ, երբ ճանբորդում էր։
Մենակ մեկը կարող է լեզուն փակ պահել։
Այս տեղը հինգ մատի պես գիտեմ։
Նա ամբողջ օրը թևերը ծալած նստաց էր։
Նրանք էժան պրծան այս պատմությունից։
Ֆիլմ նայելուց ոչ ոք չկարողացավ արցունքները կուլ տալ։

66.Տրված արտահայտություններից  յուրաքանչյուրով երկու  նախադասություն կազմի՛ր դրանք գործածելով 

ա) ուղիդ իմաստով – Շատ խոսալուց լեզուն չորացել էր։ Ջուրը չտեսած արդեն բոբիկացել է։ Մազերը հասել էին ականգին
 բ) որպես դարձվածք – Նա այս լուրը լսելուց հետո լեզուն չորացավ։Այդ գործը չսկսաց նրան ասում են ջուր չտեսաց բոբիկացել ես։ Այդ լուրը ականջին հասավ։

Լեզուն չորանալ, ջուրը չտեսած`բոբիկանալ, ականջին հասնել: 

67.Տրված արտահայտություններից   յուրաքանչյուրով  երկու նախադասություն  կազմի՛ր` դրանք գործածելով 

ա) ուղիղ իմաստով – Նա իրա մետրով սենյակի տարածքն էր չափում։ Նրա մազերից շատ զարդարանքներ են կախված։ Գյուղից շատ այծեր են եկել։Նա սիրում է հացը ցամաք ուտել։

բ) որպես դարձվածք – Նա սաղին իր մետրով է չափում։ Նրա կյանքը մազից է կախված։ Այծերտ եկել են։ Նրանք հացը ցամաք են ուտում։

Իր մետրով չափել, մազից կախված, այծերը գալ, հացը ցամաք ուտել: 

68.Ընդգծվածդ արձվածքները փոխարինի՛ր տեքստի ոճին հարմար հոմանիշ բառերով: 

Մեր նախնիները երևի շատ դառը փորձերից այն համոզման էին եկել (այն համաձայնության էին եկել ), որ ձուկ ուտելիս չի կարելի երկաթե դանակ գործածել: Այդ կանոնը բանիտեղ չդնող (հաշվի չառնող) մարդիկ անկողին էին ընկնում ու նույնիսկ հոգին փչում (մահանում): Հիմա արդեն գլխիենք ընկել (հասկացել ենք), թե ինչից էր դա. երկաթը հեշտ քայքայվող սպիտակուցների հետ (ձկան մսի մեջ շատ կա) ռեակցիայի մեջ է մտնում, որի հետևանքով առաջ է գալիս (առաջանում է)թունավոր նյութ: 

Այսօր արդեն կենցաղում երկաթե դանակ չի օգտագործվում. Ադամի տարվանից (հին ժամանակներից) ստեղծվել է չժանգոտվող պողպատը, որը կարելի է առանց ահ ու դողի  (վախի) օգտագործել: Բայց գյուտն ուշացել էր. սովորությունն իր գործն արել էր (աշխատել է): Հիմա ընդհանուր կարծիքն այն է, որ ձուկը դանակով ուտել չի կարելի: 

69.Ընդգծված դարձվածքները փոխարինի՛ր տեքստի ոճին հարմար հոմանիշ բառերով: 

Մեր դարաշրջանից 481 տարի առաջ Պարսկաստանի տիրակալ ֊Քսերքսեսը կռվի էր դուրս եկել (պատերազմում էր) հունական պետությունների միության դեմ: Ավանդությունն ասում է, թե դա մտքին դրեց (որոշեց)  միայն նրա համար, որ ուզում էր  թզի համը տեսնել (համը փորձել), իսկ   աթենական օրենքներն  այդ համեղ պտուղների արտահանության դեմն առել էին (արգելվել էին):
Փոքրասիական ժողովուրդների դիմադրությունն արյանմեջ խեղդելով, քաղաքները գրավելով, կրակի ճարակդարձնելով (հրդելվելով) ու հողին հավասարեցնելով` պարսիկները հասան Եվրոպան Ասիայից բաժանող բնական արգելագծին` Հելլեսպոնտոսի նեղուցին: Նեղուցն անցնելու համար Քսերքսեսը կամուրջ կառուցել տվեց: Բայց երբ կամուրջն արդեն պատրաստ էր, սոսկալի փոթորիկ պայթեց, որն այն խորտակեց  ու ցրիվ տվեց: Քսերքեսի գլխին խփեց (զայրացավ), հրամայեց նեղուցի հախիցգալ (խեղճացնել) խարազանի երեք հարյուր հարվածով և ջրի մեջ ստրկության շղթաներ գցել: Ջրի ջարդը տվողներին (կոտորողներին) հրամայված էր արտասանել հետևյալ խոսքերը. «Չարաղետ ջուր, քո տիրակալն այս պատիժը նշանակեց, քանի որ դու անազնիվ վարվեցիր, իսկ նա քեզ ոչ մի վատ բան չէր արել»: Եվ մինչ պատժում էին ծովին, թագավորը հրամայեց թռցնել գլուխներնայն մարդկանց (գլխատել այն մարդկանց), որոնց հրամայել էր կամուրջ կառուցել: Ծովի ու մարդկանց գլուխը մտավ (հասկացան), որ ավելի լավ է պարսից տիրակալի ճանապարհին դեմ չկանգնեն:
Հետո շինարարները ձեռնամուխ եղան (ձեռնարկել) մի ուրիշ, ավելի ամուր կամրջի շինարարությանը: Երբ դա պատրաստ էր, ու Քսերքսեսի առջև արդեն իսկապես բաց էր Եվրոպա տանող ճանապարհը, տիրակալը տատանվում էր` անցնի՞, թե՞ չանցնի: Ամենայն հավանականությամբ վախենում էր ծովի վրեժխնդրությունից: Փոխանակ տեղնու տեղը ճամփա ընկնելու (ճանապարհվելու) նա հրամայեց քրմերին ամեն ինչ անել նեղուցի բարեհաճությունն ու ողորմածությունը նվաճելու համար, իսկ ինքն իր սուսերն ու ոսկե անոթները ծովին մատաղ արեց (զոհաբերեց): Զոհաբերությունից հետո սկսվեց անցումը, որը  հինգ օր ու գիշեր տևեց: Քսերքսեսը միայն վերջում սիրտարեց (հարձակվեց)  ու անցավ: 

Տնային Աշխատանք
Դարձվածաբանական բառարանից օգտվելով`  տրված բառերով գրիր 3-ական դարձվածք` տալով բացատրությունը:
Գլուխ, ձեռք, ոտք, սիրտ, աչք, ականջ, լեզու:

Գլխի մազի չափ — անթիվ
գլխում մեխել — հիշողության մեջ ամրապնդել
գլխին ավետարան կարդալ — համոզել

Ձեռքերը լվալ — պատասխանատվությունը իր վրայից գցել
ձեռքը թափահարել — անտարբեր լինել
ձեռքերը շփել — շատ ուրախանալ

Ոտը կարպետի չափով մեկնել — չափը ճանաչել
ոտը բացվել — գնալ գալը հաճախանալ
ոտը կախ — սպասողական վիճակ

Աչքերը արյուն կոխել — գազազել
աչքերը բաց կուլ տալ — բոլորի աչքի առաջ յուրացնել
աչքերը բաց պահել — ուշադիր լինել

Ականջը լարել — լսողությունը լարել, մեծ ուշադրությամբ լսել
ականջը ծակ — շուտ լսել, խոսքը բանի տեղ չդնող
ականջը ծանր — լսողությունը թույլ` վատ, կիսախուլ

Լեզվին տալ — անտեղի խոսել
լեզվի տակ մնալ — չկարողանալ պատասխանել
լեզվով խայթել — վիրավորել