Рубрика: Հայոց Լեզու 2020 — 2021

Գործնական քերականություն
Հոդեր
Նախադասություններում նշված տառերը ի՞նչ դեր ունեն:
Եղբայրս տանը չէ:
Ինքդ որոշիր, թե վաղն ուր ենք գնալու:

Ս, դ, ն, ը մասնիկներ դերանվանական հոդեր են, դրվելով գոյականի վրա՝ ցույց են տալիս ստացականություն, ցուցականություն, դիմորոշություն, որոշյալություն: 

Հոդ ստանում են գոյականներն ու գոյականի փոխարեն գործածվող որոշ դերանուններ:

1. Ստացական հոդեր՝ ս, դ, ն կամ ը: Դրվելով առարկայի կամ անձի վրա՝ ցույց են տալիս, թե այն ում է պատկանում: Այս հոդերը փոխարինում են իմ, քո, նրա դերանուններին:
Օրինակ՝ Բացակայությունդ  նկատելի էր:  (քո բացակայությունը)
Աչքներդ լույս:  (ձեր-հոգնակի թվով )

2. Դիմորոշ՝ ս, դ, դրվելով որևէ առարկայի կամ անձի վրա՝ նրան տալիս են առաջին կամ երկրորդ դեմքի նշանակություն: 
Զինվորս — իմ զինվորը
ընկերդ — քո ընկերը

3. Որոշիչ՝ ն կամ ը հոդը, ցույց են տալիս ծանոթ , հայտնի, որոշակի լինելը: 
Աղջիկը գլխարկը գնեց:

4. Ցուցական՝ ս, գործածվում է այս ցուցական դերանվան նշանակությամբ:
Գիշերս այնտեղ կհասնենք-այս գիշեր:

Առաջադրանքներ
1. Գտի՛ր հոդերը, որոշի՛ր տեսակները:
Մենք՝ հոգեբաններս, սխալվել չենք կարող: » դիմորոշ »

Աշխարհս շատ է փոխվել: » ցուցական  »

Սրտներս նեղվում է: » ստացական »

Նրա բերած լուրն ինձ շատ հուզեց: » որոշիչ »

2. Կետադրի՛ր և ուղղի՛ր սխալները:

Ես՝ զինվորս, միշտ պատրաստ եմ:
Մենք հայերս,  մեծ պատմություն ունենք:
Իմ գիրքը նվիրեցի նրան:

3. Կետերը փոխարինի՛ր ապրել բայից կազմված դերբայներով (ապրելիս, ապրող, ապրած, ապրել):

Նրա ապրած երկար ու ձիգ տարիների մասին ընդամենը մի երկու նախադասություն կարելի է պատմել:

Գետափին՝ զով ծառերի ստվերում ապրելիս հիշում էր իր անապատը, խանձված ավազը:

Կարտոֆիլի արտում ապրող բզեզն արագ բազմանում է ու շարժվում առաջ՝  նոր տարածություն ներգրավելու:

Ուզում էր քաղաքից դուրս ու մենակ՝ապրել հեռու մի դաշտում:

4. Կետերը փոխարինի՛ր ապրել բայի դիմավոր ձևերով:

Քանի՛ տարի ապրում ես մեր երկրում ու չգիտե՞ս մեր օրենքները:
Եթե մի երկու ամիս էլ ապրեք այս  խոնավ ու անարև երկրում, բոլորովին կմոռանա՞ք մեր գյուղը:
Մի քանի օր այստեղ կապրի ու կտեսնի, թե ի՞նչ դժվար է օրվա հոգսը հոգալը:

Այստեղ ապրում եմ, ուրիշ ելք չունեմ:
Դու երկար ես ապրել այս աշխարհում ու շատ բան ես տեսել, ինձ մի խորհուրդ տո՛ւր:

5. Տրված բայերը բաժանի՛ր երկու խմբի՝դիմավոր բայերի և դերբայների:

Փակել է, մտնել, փակած, մտար, փակում եմ, մտնում է, փակեցիր, մտած, փակի՛ր, մտնեիր, փակելիս, մտնելիս, կփակենք, մտի՛ր, պիտի փակեք, մտել էինք, փակել էիր, պիտի մտնի:

Որոշյալ դերանուններ՝ ամբողջ, ամեն, ամեն ինչ, ամենքը, բոլորը յուրաքանչյուրը, ողջը, համայն, ամենայն….

1. Դուրս գրի՛ր որոշյալ դերանունները, գրի՛ր հոլովը:

Աղջկա քնքուշ հոգին բոլորը գիտեն: ուղական

Ամենքից շատ նա էր սպասում դրան: բացառական

Յուրաքանչյուրն իր մասին էր մտածում: ուղական

Ամեն ոք աշխատում էր չխախտել լռությունը: ուղական

Խոսեցին ամեն ինչից: բացառական

Անորոշ դերանուններ՝ ինչ-որ, ոմն, որևէ, ովևէ, մի քանիսը, այլ, ուրիշ, ոմն-ոմանք մի քանի…
2. Կազմի՛ր տրված անորոշ դերանունների սեռ. հոլովը՝ ուրիշ, մի քանիսը, այսինչ:

Ուրիշի, Միքանիսի, այսինչի։
3. Գտի՛ր անորոշ դերանունները, որոշի՛ր պաշտոնը:

Ոմանք արդեն անուշ երազներ էին տեսնում: «ենթակա»

Եվ ուրիշ է կարոտս հիմա: «ստորոգյալ»

Իմ հոգում ինչ-որ անհանգստություն կար: «գոյականի լրացում»

Ուշադրություն դարձրո՛ւ ուղղագրությանը՝ ովևէ, երբևէ, որևէ, երբևիցե, որևիցե:

Ժխտական դերանուններ՝ ոչ ոք , ոչինչ, ոչ մի, ոչ մեկը:
4. Կետերի փոխարեն դի՛ր ժխտական դերանուններ:
Ժխորի մեջ ոչ ոք ուշադրություն չէր դարձնում նրա վրա, ոչ մեկի մտքով չէր անցնում, որ տղայի սիրտը թրթռում էր:
Ամբողջը կավերեն, չի մնա ոչինչ:
Դեղին տերևն ընկավ քարին, ոչ մի շշուկ չլսվեց:
Ոչ ով այնքան չի զարմանում, որքան այս մարդը:
Նա ոչ միից ահ չուներ, բացի հորից:
Ամեն ինչ մոռացել է, ոչնչով չի հետաքրքրվում, նույնիսկ թատրոնով:

Փոխադարձ դերանուններն են՝ իրար, միմյանց, մեկմեկու կամ մեկմեկի:

1. Ընդգծի՛ր փոխադարձ դերանունները, որոշի՛ր դրանց հոլովը:

Մեզ կյանքը նետեց միմյանցից հեռու: (բացառական)

Մենք չուզեցինք մեկմեկու կանչել: (սեռական)

Ընտանիքի անդամները հպարտանում էին իրարով: (գործիական)

Հարցական դերանունները արտահայտում են հարցում :
Միայն ո՞վ դերանունն է, որ գոյականից տարբեր հոլովում ունի:
Ուղղ. ո՞վ
Սեռ. ո՞ւմ
Տր.  ո՞ւմ
Հայց. ո՞ւմ
Բաց. ո՞ւմից
Գործ. ո՞ւմով

Գրի՛ր ո՞վ դերանվան հոգնակին:
Ո՞ւմ

Գրի՛ր ե՞րբ դերանվան սեռական և բացառական հոլովները:

Սեռական՝ երբվա՞
Բացառական՝ երբվանի՞ց

Գրի՛ր ո՞ր դերանվան հոգնակին:

Որո՞նք

Գրի՛ր ո՞վ հարցական դերանվան պաշտոնը:

Ենթակա

Քո ուզածն ի՞նչ է : Գտի՛ր նախադասության ստորոգյալը:

Ի՞նչ է (ստորոգյալ)

Հարցական դերանունները արտասանվում են հարցական առոգանությամբ և կազմում են հարցական նախադասություններ: Հարցական դերանունների վերջին ձայնավորի վրա դրվում է հարցական նշան՝ ո՞վ, ե՞րբ ինչպիսի՞ և այլն: Բացառություն են ի՞նչը, ո՞րը, քանի՞երորդ, ո՞րերորդ, քանի՞սը:

2. Կետադրի՛ր նախադասությունները, ընդգծի՛ր հարցական դերանունները:

Ինչո՞ւ են քանդվում մարդկանց՝ իրար միացնող կամուրջները:

Ինչի՞ց փշրվեց այն կարևոր թելը, որ պահում էր մեզ:

Ո՞վ կահասկանա ինձ:

Դու կռվե՞լ ես նրա հետ, ինչի՞ համար:

Հարաբերական դերանունները նույն հարցական դերանուններն են, որոնք, սակայն, արտահայտում են ոչ թե հարցում, այլ մի նախադասության կապը, հարաբերվելը մյուսին:

Օր՝. Ինչ աղբյուրից մարդ ջուր խմի, էն աղբյուրը քար չի գցի:
Ով աշխատի, նա կուտի:

Հարաբերական դերանունները հոլովվում են հարցական դերանունների պես և նախադասության մեջ կատարում են նույն պաշտոնները, ինչ որ հարցականները:

1.Ընդգծի՛ր ցուցական դերանունները:
Դա առաջին գրադարանն է Հայաստանում:
—Սա է իմ ասելիքը, ավելացնելու ոչինչ չունեմ:
-Ձեր ասած խանութը գտնվում է այստեղ՝ այս փողոցում:

Սա, դա, նա ցուցական դերանունները գործածվում են և՛ անձի, և՛ իրի փոխարեն: 
Ցուցական դերանունների հոլովումը: 

Այլ ցուցական դերանուններ ՝ այս, այդ, այն, այստեղ, այդտեղ, այնտեղ….

Ցուցական դերանունները կազմությամբ լինում են պարզ, բարդ:
2. Նշել տրված ցուցական դերանունների կազմությունը՝  այսքան, սա, այսչափ, նույնտեղ, այն, դա, այսպես, այնտեղ,  այդ, սույն, մյուս, այնպիսի:
պարզ-սա,այն,դա,այդ,սույն, միյուս
բարդ-այսքան, այսչափ, նույնտեղ, այսպես, այնտեղ, այնպիսի

3. Սա ինձ համար ամբողջն է:  Գտի՛ր ենթական:
Բնակարանի տերերը սրանք են: Գտի՛ր ստորոգյալը:

Խոսքում գոյական, ածական, թվական անունները չկրկնելու համար հաճախ դրանք փոխարինում են անվան դեր կատարող բառերով՝ դերանուններով:
Դերանունները լինում են ութ տեսակ

• անձնական
• ցուցական
• փոխադարձ
• հարցական
• հարաբերական
• որոշյալ
• անորոշ
• ժխտական