Рубрика: Uncategorized

Միսաք Մեծարենցը ծնվել է 1886 թվականի հունվարին, Արևմտյան Հայաստանի Ակնա գավառի Բինկյան (Բինկա) գյուղում, որը գտնվում է Եփրատ գետի ձախ ափին։ Գյուղը երեք կողմից շրջապատված էր ժայռերով ու կիրճերով, իսկ մի կողմից՝ գետով, ուստի դիմացի դաշտի հետ կապվում էր գիշերը փակվող կամրջով, որը թշնամու հարձակման ժամանակ գետի վրայից վերցնում էին և թույլ չէին տալիս թշնամուն գյուղ մտնել։ Նշանավոր բանահավաք Գարեգին Սրվանձտյանը գրում է, որ Բինկյան գյուղի բնակիչները զենք ունեին. «Ամեն սենյակի մեկ կողմն գիրք շարած են, երկու կողմն զենքեր, մեկ կողմն ալ փորի պետքեր»։ Այս միջավայրում Մեծարենցի մեջ տպավորվում է ավելի շատ գրքի, քան զենքի պաշտամունքը, մանավանդ որ նա խառնվածքով ամաչկոտ էր ու լռակյաց, խուսափում էր ընկերական շրջապատից և հասակին բնորոշ չարաճճիություններից։ 1892 թվականին՝ վեց տարեկան հասակում, ապագա բանաստեղծը հաճախում է գյուղի Մեսրոպյան վարժարանը, որտեղ իր վեհերոտ բնավորության պատճառով աչքի չի ընկնում ուսման մեջ։

1895 թվականին Մեծատուրյանների ընտանիքը տեղափոխվում է Սեբաստիա (Սվազ) քաղաքը, որտեղ Միսաքը սկզբնապես սովորում է Արամյան վարժարանում, իսկ 1896 թվականից տեղափոխվում է Մարզվանի՝ ամերիկյան միսիոներների «Անատոլիա» կոչվող գիշերօթիկ քոլեջ։ Այստեղ նա աստիճանաբար ձեռք է բերում ընկերներ, դառնում ավելի շփվող, մասնակցում աշակերտների կազմակերպած թատերական ներկայացումներին։ Մեծարենցը քոլեջում հետաքրքրություն է ցուցաբերում գեղարվեստական գրականության հանդեպ, կարդում է գրականություն հայերենով, անգլերենով, թուրքերենով։ Հենց այս շրջանում է, որ ի հայտ է գալիս նրա ստեղծագործելու ունակությունը. նա սկսում է իր գրական առաջին փորձերը։ Ինչպես և հայտնում են հուշագիրները, նա բանաստեղծություններ է գրում իր ննջարանի պատերին, եղբոր առևտրական թերթերի հակառակ կողմում։

Մեծերը Միսաք Մեծարենցի մասին

Արյուն է եղել աշխարհում։- Եղել է եղեռն ու կռիվ։
Լեռնացել են ուժեր վիթխարի՝ ամեհի ելած իրար դեմ:
Աշխարհից հեռու մի գյուղում, եղեգնյա մի սրինգ կտրած,
Արև՜ է երգել ու գարուն այս հիվանդ, հանճարեղ պատանին։
Եղիշե Չարենց

«…Մեր երկրին նկարագեղ քաղցրությունները, մեր հոգիին ընդոծին դալկությունները, մեր շնորհն ու տրտմանուշ երազանքները սքանչելի ծաղիկներու նման կը բուսնին անոր (Մեծարենցի) արնաշաղախ էջերուն»:

Հակոբ Օշական

Այժմ ես մեծացել եմ, դարձել չափահաս, դու մնացիր պատանի: Այժմ իմ չափահաս ձեռքով և չափահասի խորին  գուրգուրանքով շոյում եմ քո պատանի գլուխը, չքնաղ գլուխը, և արցունքներս վազում են քո երգերի վրա:

Երբ մրսում եմ այս աշխարհում, մե՛ծ պատանի, գրկում եմ քո երգերը և ահա արևը, քո երգած արևը սուզվում է իմ ցուրտ հոգու մեջ, կաթիլ առ կաթիլ:

Վահան Թոթովենց

Դանիել Վարուժան (Դանիել Չպուգքյարյան) (ծնվել է ապրիլի 20-ին 1884թ., Օսմանյան կայսրություն, մահացել է օգոստոսի 26-ին 1915թ. 31 տարեկանում) XX դարի արևմտահայ բանաստեղծ։ Դանիել Վարուժանի ստեղծագործության էությունը եղավ գեղեցկության, ուժի ու աշխատանքի փառաբանության տարերքը։
Վարուժանի կյանքը թեպետև ընդհատվեց երիտասարդ հասակում, բայց նա ստեղծեց հասարակական մեծ բովանդակության և գեղարվեստական կատարյալ ձևերի պոեզիա։

Անդաստան

Արևելյան կողմն աշխարհի
Խաղաղությո՜ւն թող ըլլա…
Ո՛չ արյուններ, քրտինք հոսին
Լայն երակին մեջ ակոսին.
Ու երբ հնչե կոչնակն ամեն գյուղակի՝
Օրհներգությո՜ւն թող ըլլա:

Արևմտյան կողմն աշխարհի
Բերրիությո՜ւն թող ըլլա…
Ամեն աստղե ցող կայլակի,
Ու ամեն հասկ ձուլե ոսկի.
Եվ ոչխարներն երբ սարին վրա արածանին՝
Ծիլ ու ծաղի՜կ թող ըլլա:

Հյուսիսային կողմն աշխարհի
Առատություն թող ըլլա…
Ոսկի ծովուն մեջ ցորյանին
Հավետ լողա թող գերանդին.
Ու լայն ամբարն աղուններուն երբ բացվի՝
Բերկրությո՜ւն թող ըլլա:

Հարավային կողմն աշխարհի
Պտղաբերում թող ըլլա…
Ծաղկի՜ մեղրը փեթակներուն,
Հորդի գինին բաժակներուն.
Ու երբ թխեն հարսերը հացը բարի՝
Սիրերգությո՜ւն թող ըլլա։

Դանիել Վարուժանի «Անդաստան» բանաստեղծությունը մարդասիրական բնույթ ունի։ Բանաստեղծության մեջ հեղինակը օրհնում է աշխարհի չորս կողմերը։
Անդաստանի արարողության խորհուրդը աշխարհի չորս կողմերի օրհնությունն է։ Հնում անդաստանի արարողությունը կատարվել է եկեղեցուց դուրս։ Ըստ եկեղեցական տոնացույցի «անդաստան ելանել» կամ «անդաստան օրհնել» նշանակում է եկեղեցու ատյանում շրջելով՝ աշխարհի չորս կողմերը օրհնել։

Հոգիս` տանը հաստատվել —
Տիեզերքն է ողջ պատել.
Տիեզերքի տերն եմ ես,
Ո՞վ է արդյոք նկատել։

1917, Դեկտեմբերի 27

Ո՜նց է ժպտում իմ հոգին
Չարին, բարուն,― ամենքին.
Լույս է տալիս ողջ կյանքիս
Ու էն ճամփիս անմեկին։

1918, Հունվարի 4

             «Թմկաբերդի առումը» պոեմը
Անհրաժեշտ է իմանալ.

Հ. Թումանյանի «Թմկաբերդի առումը» պոեմը կոմպոզիտոր Ա. Սպենդիարյանը ցանկացավ վերածել օպերայի, հեղինակը առաջարկեց հերոսուհու համար Գոհար անունը, բայց ի վերջո կոմպոզիտորը և լիբրետոյի հեղինակը՝ Սոֆիա Պարնոկը, ընտրեցին Ալմաստ անունը՝ սոսկ բարեհնչունության համար: Անվան գաղտնիքը կարելի է բացահայտված համարել:

Սուրենյանցի նկարազարդումներից կարևոր է «Թմկաբերդի առում» պոեմի նկարազարդումները, իհարկե նկարչից հետո պոեմը նկարազարդողներ եղել են, օրինակ` Էդուարդ Իսաբեկյանը, բայց այս նկարներն իրենց տեսակի մեջ բացառիկ են: 1906թ-ից սկսած` Սուրենյանցը հայկական ժողովրդական հեքիաթների նկարազարդման վրա աշխատել է շուրջ 10 տարի, նկարազարդել է նաեւ հայ, ռուս եւ եվրոպացի հեղինակների մի շարք գրքեր: Իսկ Թումանյանի գործերից նկարազարդել է նաեւ «Գառնիկ ախպերը», «Մոխրոտը» հեքիաթները:

Հարցարան
1.Փորձեք մտորել թումանյանական հետևյալ ձևակերպման շուրջ.

Մենք ամենքըս հյուր ենք կյանքում
Մեր ծնընդյան փուչ օրից,
Հերթով գալիս, անց ենք կենում
Էս անցավոր աշխարհից։
Այս քառյակում ասվում է, որ մեր ծնված օրվանից մենք հյուր ենք այս կյանքում, և վաղ թե ուշ պետք է վերադառնալ տուն, այն տեղ, որտեղ դեռ չենք եղել:

2. Համաձայնեք, ընդդիմացեք կամ փորձեք լրացնել հետևյալ ձևակերպումը.

Դավաճանությունը համարվում է չարիքներից մեծագույնը: Դավաճանում են ընդհանուր գործին, համերաշխությանը, կրոնական, բարոյական, ազգային կամ դասակարգային շահերին: Դավաճանում են վախկոտությունից, շահամոլությունից, եսամոլությունից դրդված, լավագույն դեպքում՝ մոլորված են լինում: Բայց ո՞վ է որոշում՝ ի՞նչն է դավաճանություն. այս հարցը պատասխան չունի, ամեն ինչ որոշում է կոնտեքստը: Որոշիչը հասարակական կամ պետական շահն է. իսկ այն, ինչը վնասում է այդ շահին՝ դավաճանություն է: Այս չափանիշը այնքան հեղհեղուկ և հարաբերական է, որ ի վերջո մնում է միայն վերջին չափանիշը՝ ինքն իրեն չդավաճանելը: Ո՞վ է որոշում դավաճանության եղելությունը, ո՞վ է դավաճանը կամ ի՞նչ է դավաճանությունը:

3. Փորձեք բնութագրել Թմկա տիրուհուն. Կարող եք այս հերոսուհուն լավ կամ վատ կերպարի որակում տալ:
   
   Թմկա տիրուհին սևաչյա գեղեցկուհի էր, չնաշխարհիկ մի աղջիկ: Ամենախորոտ կինը Թմկաբերդում: Այդ կերպարի վատ կողմը այն է, որ նա դավաճանեց իր ամուսնուն, ամուսու զորքին՝ հարբացնելով: Եվ թույլ տվեց, որպիսզի թշնամին մտի իրենց տարածք: Իսկ լավ կողմը այն է, որ վերջում նա հասկացավ իր սխալը և նույնպես վախճանվեց::

Առավոտյան ժամը 8 ին շարժվեցինք դեպի Արագած։ Ճանապարհը երկար էր, բայց այնքան հավես, որ մենք չնկատեցին, թե ինչքան արագ է անցնում ժամանակը։ Երբ հասանք, մեծերը բաց չթողեցին հնարավորությունը պարել ժողովրդական պարեր։ Եվ վերջապես գնացինք հաղթահարելու Արագածը։ Ճանապարհը շատ դժվար էր, ամեն տեղ քարեր էին։ Շատերը ուզում էրի հանձնվել և ետ վերադառնալ կես ճանապարհից, բայց այն գաղափարը որ Արագածի գագաթը մոտ էր ուժ էր տալիս։ Ավելի էր դժվարացնում ճանապարհը այն երեխաները ,ովքեր շատ դանդաղ էին գալիս, ամեն քայլից հետո պետք էինք սպասել նրանց։ Դա դժվար էր, բայց մենք մեկ թիմ էինք։ Բոլորս իրար հետ։4 ժամ անց մենք կարողացանք հաղթահարել Արագած լեռը։ Հասանք Հարավային գագաթ։Այդպիսի գեղեցիկ տեսարան դեռևս չէի տեսել։  Այնտեղ հանգստացանք, ճաշեցինք ։ Վայելեցինք մեր հաղթանակը և հիանալի տեսարանները, ինչից հաղթանակը ավելի քաղցր էր դառնում։ Սկսեցինք իջնել։ Չէի կարծում, որ լեռից իջնելը կարող է այդքան դժվար լինել։ Իջնելու ժամանակ  անձրև եկավ,սառը քամի, կարկուտ։  Այդքան էլ հաճելի չէր զգալ կարկուտի հարվածները։  Հոգնած, սատկած հասանք մեր ավտոբուսի մոտ և այսքանով ավարտվեց մեր ճամփորդությունը։  բոլորս հոգնել էինք , ետ գնալու  ճանապարհը շատ ավելի լուռ էր, գրեթե բոլորը քնել էին։

1 օր
Առավոտը ժամը 10.00 շարժվեցինք դպրոցից դեպի Սևանալիճ։ Ճանապարհը շատ կարճ թվաց, քանի որ խաղացինք տարբեր խաղեր, երգ լսեցինք, զրուցեցինք։ Երբ հասանք Սևանալիճ իմ ընկերներից մի քանիսը որոշեցին լողալ… Ովքեր որ չէին լողում նայում էին լողացողներին և ասում «գժվել եք թե իրոք այդքան էլ սառը չի ջուրը»։ Volleyball խաղացինք, խոսեցինք «ամենակարևորը»  նկարվեցինք և գնացինք Գոշավանք։ Գոշավանքը շատ գեղեցիկ էր և հոքևոր մի վայր էի։  Այնտեղ միքիջ քայլելուց հետո մենք ուղվեցին դեպի հաջորդ նույն պես հոգևոր վայր։
Ուղևորվեցինք դեպի Աղավնավանք։ Մի լավ հանգստացանք, նախաճաշեցինք հետո գնացին մի եկեղեցի, որը գտնվում էր անտառի խորքում։ Ճանապարհը այնքան երկար էր, որ ոչ բոլորը կարողացան հաղթահարել։ Երկար ճանապարհը հաղթահարելով վերջապես հասանք այդ եկեղեցին։ Եթե անկեղծ, եկեղեցին մեզ էլ չէր հետաքրքրում, քանի որ շատ հոգնաց էինք։ Մի լավ հանգտացանք բնության գրկում և ուղևորվեցինք դեպի ավտոբուսը։
Վերջապես հասանք հյուրատուն, հանգստացանք, ճաշեցինք և որպես նվեր երեխաների պաշտպանության օրով ընկեր Գայանեն և ընկեր Նունեն մեզ հյուրասիրեցին տորթով։ Ընթրիքից հետո շատ շատ խաղացաինք, զվարճացանք, չարություններ արեցինք😂 և այլն։ Եվ գիշերվա 2 ին ես անջատվեցի իսկ մնացածը չգիտեմ։

2 օր
Օրը սկսվեց խաղից😂։ Նախաճաշելուց հետո շարժվեցինք դեպի Մակարավանք։ Շրջեցինք եկեղեցու շուրջ, տեր հայրը ամեն ինչ, ամեն մանրուք պատմեց եկեղեցու մասին։ Եվ շատ շատ հարցեր տվեցինք տեր հայրին։ Շատ հետաքրքիր էր, և «չգիտեմ ինչ գրեմ»։ Շարժվեցինք դեպի հյուրատուն, շատ զրուցեցինք, խաղացինք և հովին գնացինք դենդրոպարկ։ Ճանապարհը շատ երկար էր, բայց մեր համար ամեն ինչ հաղթահարելի էր։ Դենդրոպարկում մեզ ուղեկցեցին այդ այգու տիրուհին։ Այնտեղ այնքան շատ ծաղիկներ, բույսեր, ծառեր կային, որքան ես չէի տեսել ամբողջ կյանքում։ Ես ինձ պատկերացնում էի ինչպես ֆիլմում։ Հյուրանոցում ճաշեցինք և այդքանով վերջացավ 2 — րդ օրը։

3 օր
Առավոտը բարի չէր, քանի որ վերջին օրն էր։ Մեր իրերը հավաքելուց հետո նախաճաշեցինք և գնացինք Աղստև գետ էկոմաքրության։ Այդ աղտոտված տարածքը հավաքեցին, և վերադարձանք Սևանալիճ։ Այնտեղ անցկացրեցինք 2 ժամ, լողացինք, հանգստացանք, խաղացինք տարբեր խաղեր «օրինակ ջրոցի, շնորհակալ եմ Մկրտչյան Մանեին😂»։ Ջրվելուց հետո վերադարձանք Երևան։

Շատ լավ ճանփորդություն էր, ձեռք բերեցինք նոր ընկերներ, ավելի մտերմացանք մեր դասարանի հետ։ Շնորհակալ եմ Ընկեր Գայանեին և ընկեր Նունեին շատ լավ ժամանակ անցկացնելու համար։

Ըստ տրված կաղապարների՝  կազմի՛ր բարդ նախադասություններ:
Թեկուզ նրա խոսքերին ես չէի հավատում, այնուամենայնիվ գլխով արեցի:
Թեպետ նա ստում էր, սակայն հավատացի:
Չնայած որ նա ճիշտ էր, բայց նրան ոչ ոք չլսեց:
Թեև նրա քույրը իրեն վատ է պահում, բայց և այնպես նա եկավ մեզ հետ այգի:

Ըստ տրված կաղապարների` կազմի՛ր բարդ նախադասություններ:
Եթե մեր հետ ճամփորդության գաս, ապա ես շատ ուրախ կլինեմ:
Քանի որ նա երգել չգիտի, հետևաբար նա չկարողացավ մասնակցել մրցույթին:
Որովհետև նրա հետ համաձայն չէի, ուստի հակաճառեցի:
Քանզի նա ծնունդին հրավիրված չէր, ուրեմն պետք է տան գործերով զբաղվի:

Ըստ տրված կաղապարների` կազմի՛ր բարդ նախադասություններ: Փորձի՛ր բացատրել՝ ստորակետը այս կառույցներում ինչ դեր  ունի:
Եթե այսօր գումարը չվճար էս, այլապես կհեռացվես:
Ոչ թե պետք է երգես , այլ պարես:
Նրա քայլը պետք է առքելես, այլ ոչ թե ամեն ինչ թողնես:

Տրված ընդարձակ նախադասությունները դարձրու համառոտ` թողնելով միայն ենթական ու ստորոգյալը:

Ձկները լույսի պատճառով շատ խորն էին իջել:
Ձկները իջել էին:

Մենք սիրով կարդում էինք նրա բանաստեղծությունները:
Մենք կարդում էինք:

Այս երեկոն շատ խաղաղ էր:
Երեկոն խաղաղ էր:

Խանութն արդեն երկար ժամանակ փակ էր:
Խանութը փակ էր:

Եղբայրն ու քույրը շատ էին կարոտում ծնողներին:
երեխաները կարոտում էին ծնողներին:

Կայսեր հրամանները շատ արագ էին կատարվում:
Կայսեր հրամանները կատարվում էին:

Առավոտյան անձրևն ու կարկուտը հաջորդում էին իրար:
Անձրևն ու կարկուտը հաջորդում էին իրար:

Մոր աչքը ամբողջ օրը ճանապարհին էր:
Մոր աչքը փանապաչհին էր:

Տեղի մակբայներ են ամենուր, ամենուրեք, այստեղ, դռնեդուռ, տնետուն, գյուղեգյուղ, սարեսար, քարեքար, պատեպատ, գյուղից գյուղ, տնից տուն, քաղաքից քաղաք, սարն ի վեր, պատն ի վեր, դեմ դիմաց, դեմ հանդիման, դեմ առ դեմ, դեմ ու դեմ:

Ժամանակի մակբայներն են այժմ, հիմա, հետո, արդեն, վաղուց, էգուց, վաղը, միմշտ, ընդմիշտ, հավիտյան, հավետ, հավերժ, երբեք, երբեմն, ժամանակ առ ժամանակ, ժամ առ ժամ, տարեցտարի, դեռ, տակավին, շարունակ:

Ձևի մակբայներնե են կամաց, կամաց – կամաց, արագ, արագ – արագ, դանդաղ, արագորեն, հերոսաբար, եղբայրաբար, քաջաբար, մեղմորեն, քնքշորեն, կատաղորեն, շեշտակի, մասնակի, ուղակի, թեթևակի, քաջապես, ընկերովի, ազգովին, խմբովին:

Չափ ու քանակի մակբայներն են շատ, շատ – շատ, քիչ, քիչ – քիչ, ամբողջովի, լիովին, մասամբ, լրիվ, փոքր ինչ և այլն:

Մակբայ կազմող ածանցները կոչվում են մակբայակերտ ածանցներ: Դրանք են՝ պես – նյութապես, ֆիզիկապես
բար – աստիճանաբար, հերոսաբար
որեն, մեղմորեն, ջերմորեն
ովին – բոլորովին, ամբողջովին
ակի – թեթևակի, շեշտակի

Առաջադրանքներ
Տրված գոյականներից և համապատասծան մակբայակերտ ածանցներից կազմել մակբայներ:

Հոգի — հոգեպես
դիվանագետ — դիվանագիտորեն
ընկեր – ընկերաբար
գազան — գազանաբար
խումբ – խմբովին
եղբայր — եղբայրաբար
վերջ — վերջապես
ազգ — ազգովին
նյութ — նյութապես
գլուխ — գլխովին
բարեկամ – բարեկամաբար

Հետևյալ մակբայները գործածել բայերի հետ:
Ազնվորեն – ծառայել
օրեցօր – աշխատել
տարեցտարի – ուժենանալ
խորապես – մտածել
մեն – մենակ – ապրել
կուզեկուզ — առաջանալ
հավիտյան — լռել
բարոյապես — լքվել
հայրաբար — ապտակել
լռելյայն — ժպտալ
բերնեբերան — պատմել
խումբ – խումբ
արագ – արագ
վերջիվերջո — սովորել
հոտնկայս — արձագանքել
ներքուս — վիրավորվել
նյութապես – աղքատանալ

Տրված ածականներով ածացման միջոցով կազմել մակբայներ
խորամանկ — խորամանկորեն
խոլ — խոլաբար
դաժան — դաժանորեն
էական — էականորեն
խոնարհ — խոնարհաբար
թեթև — թեթևակի
բարեխիղճ – բարեխղճորեն
մեղմ — մեղմորեն
խիզախ — խիզախաբար
քաջ — քաջորեն
կատաղի — կատաղաբար