21.11.2018
Դասարանում

1. Նախադասության բառերի հաջորդականությունը փոխի՛ր: Հնչերանգին և կետադրությաննուշադրություն դարձրու:

Օրինակ՝

Կանգնի՛ր առջևում: — Առջևո՛ւմ կանգնիր:

Մի՛ նստեք խոտերի մեջ — խոտերի մեջ մի՛ նստեք

Հասցրե՛ք տուն — տու՛ն հասցրեք:

Եկե՛ք արագ — արա՛գ եկեք:

Հանգստացե՛ք տանը — տա՛նը հանգստացեք:

Մի՛ վազեք շնչակտուր — շնչակտուր մի՛ վազեք:

Իջեցրո՛ւ ցած — ցա՛ծ իջեցրու:

Մի՛ մոտենա պատուհանին — պատուհանին մի՛ մոտենա:

Դի՛ր անկյունում — անկյունու՛մ դիր:

Կանգնեցե՛ք ուղիղ — ուղի՛ղ կանգնեցեք:

2. Տրված բայերի հրամայական բոլոր ձևերը կազմի՛ր:

Օրինակ՝

հասցնել – հասցրո՛ւ, մի՛ հասցնի կամ մի՛ հասցրու, հասցրե՛ք, մի՛ հասցնեք կամ մի՛ հասցրեք:

Հագցնել — հագցրու՛, մի՛ հագցրու, հագցրեք, մի՛ հագցրեք,

անցկացնել — ,

 վախեցնել սևացնել, հանգստացնել, հասցնել:

3. Նախադասությունները ժխտական դարձրո՛ւ:

Ա. Վագրը մայրամուտից առաջ որսի է ելնում:

Արարտյան դաշտում սոսյաց անտառ է պահպանվել:

Արևը տաքացնում է հողը:

Գետը շուտով վարարելու է:

Մեր արագիլը եկել է:

Բ. Սոսյաց անտառը սովորական տեղ է:

Արդեն գարուն է:

Օրը երկար է:

Երկինքը մաքուր ու կապույտ է:

Նկարը երևի մի քանի հազար տարեկան է:

Այդ քարայրը հեռու է:

Սա է ասածդ ամրոցի ճանապարհը:

Նրան առաջ մղողը բարձունքում լինելու ցանկությունն է:

Տնային աշխատանք
Կարդա՛ ,,Ճշմարտության մոլորակը,, հեքիաթը և պատասխանի՛ր հարցերին:

  1.Տարրական դպրոցի առաջին դասարանում նա ստեղծեց տանձերին խուտուտ տվողմեքենա, սառույց տապակելու խեցաման , կշեռք՝ ամպերը կշռելու համար, հեռախոս, որովհնարավոր էր խոսել քարերի հետ, երաժշտական մուրճ, որը մեխ խփելիս քաղցրահնչյունելևէջներ էր արձակում և այլն:

Այս հայտանգործությունները ինչո՞վ կարող էին օգնել մոլորակի բնակիչներին, ի՞նչ օգուտկտային:

2. Հորինի’րպատմություն,,Ստի մոլորակը,, վերնագրով:

Մի անգամ ընտանիքով գնացել էինք կենդանաբանական այգի: Ես շատ անգամ եմ եղել կենդանաբանական այգում: Անընդհատ նայում էի չորս բոլորս, որպեսզի տեսնեմ տեսնեմ նոր կենդանի կամ նոր թռչուն կա թե ոչ: Մեզ հետ էր նաև իմ փոքրիկ եղբայրը Դավիթը, որը առաջին անգամ էր կենդանաբանական այգում: Նա մեկ տարեկան էր, շատ բան չգիտեր և չեր տեսել: Սկիզբից վախեցած հայացքով էր նայում: Քիչ — քիչ սկսեց ընտենալալ ու ամեն թռչուն կամ կենդանի տեսնելուց վազում էր դեպի վանդակները, չմտաելով որ դրանք վայրի գազան են կամ գիշատիչ թռչուն: Հակապես հետաքրքիր էր երբ հասաք կապիկների վանդակներին: Տեսնելով կապիկներին եղբայրս փորձում էր ընդօրինաել նրանց ձայները և շարժումները: Ծիծաղից քրքջում էինք, չգիտեինք կապիկներին նայեինք թե Դավիթին:

Դասարանում
Բանաստեղծությունների քննարկում

1.Փակագծում տրված գոյականներըհամապատասխանեցրունախադասությանը: Գտի՛ր ո՞ր բառն էթելադրում գոյականների ձևը:

 Ոչ մի քայլ չի կարողանում անել առանց(օգնության):

 Մարզիկը հանդիսատեսների(համակրանքից) բացի գավաթն էլ շահեց:

 Ռադիոընդունիչ և թթվածնի բալոններկային (տակառի) մեջ:

 Բոլոր ծովերը կապվում են (օվկիանոսների) հետ:

2. Նախադասություններնավարտի՛ր:

 Մի ափսե ճաշ տաքացնելու համարխարույկ վառելը ձեռնտու չէր, չնայած մեր ճաշը տաքացնել պետք չէր:

Մի ափսե ճաշ տաքացնելու համարխարույկ վառելը ձեռնտու չէր, իսկ լողանալը ձեռնտու էր:

Մի ափսե ճաշ տաքացնելու համարխարույկ վառելը ձեռնտու չէր, բայց հնարավոր էր:

Մի ափսե ճաշ տաքացնելու համարխարույկ վառելը ձեռնտու չէր, որովհետև չգիտենք թե ինչպես վառել:

Մի ափսե ճաշ տաքացնելու համարխարույկ վառելը ձեռնտու չէր, և մենք ուրիշ տարբերակ հնարեցինք:

Տնային աշխատանք

Ստեփան Զորյան ,,Մի գիշեր անտառում,,: Կարդալ պատմվածքը:

• Ի՞նչ չգիտեիր անտառի մասին, որ իմացար:
• Ո՞րն էր պատմվածքի ամենահետաքրքիր հատվածը:

Պատմվածքի ամենահետաքրքիր հատվածը այն էր, որ տղան գիտեր որ գայլը շուն է: Տղան մթան մեջ տեսավ պսպղուն աչքեր և սկսեց կանչել.

— Քուչի, քուչի, քուչի:

Կարծում էր, որ նա շուն է, հետո երբ Վանին արթնանում է,  ու տեսնում գայլին: Տղաներով քշում են գայլին անտառի խորքը: Փոքրիկը մնում է մենակ և սկսում է լաց լինել: Մտածում էր, որ տղանները իրեն էլ չեն գտնի:

• Ի՞նչ խորհուրդ կտայիր տղաներին:

Ես խորհուրդ կտայի, որ նրանք միշտ միասին լինեին: Որպիսզի չկորչեին:

Ուրարտու.Վանի թագավորություն Ք.Ա.IX-VI

Վանի թագավորության ձևավորումը

Այրարատ միջնաշխարհում պատմական վաղ շրջանում ստեղծված քաղաքական կազմավորումը, ի տարբերություն Նաիրյան ազգակից եզրաշխարհների, ապրելով համեմատաբար անխաթար և բնականոն զարգացում, արդեն մ.թ.ա. 9-րդ դարի 1-ին կեսին հասել է ռազմաքաղաքական և տնտեսական այնպիսի հզորության, որ ի դեմս Արամե արքայի (մ.թ.ա. 860-մ.թ.ա. 840), ոչ միայն հաջողությամբ դիմագրավել է Ասորեստանի հարձակումները, այլև գլխավորելով լեռնաշխարհի հայկական ցեղերի ու ցեղային «աշխարհների» համախմբման ընթացքը, կերտել է Արարատյան միասնական տերության հիմքերը։

Այնուհետև Սարդուրի Ա միավորել է նաև Վանա լճի ավազանի ընդարձակ շրջանները, լճի հարավարևելյան ափին հիմնադրել արքունական նոր բերդաքաղաք Տուշպան, որն այնուհետև դարձել է Արարատյան տերության առաջնակարգ հենակայանը հարավում։ Մայրաքաղաքի կառուցապատման և հարդարման աշխատանքներն ավարտվել են մ.թ.ա. 9-րդ դարի վերջին, մասնավորապես՝ բերդաքաղաքին խմելու և ոռոգելու ջուր մատակարարող Մենուայի ջրանցքի կառուցմամբ։

Վանի թագավորության անվանումը տարբեր աղբյուներում

Պետական կառուցվածքը

Այն ոչ թե սոսկ հասարակա-տնտեսական կազմավորում էր, այլ գլխավորապես հասարակա-քաղաքական և իրավական հարաբերությունների որոշակի համակարգ, որի էական հատկանիշները Հայաստանում արմատավորվել և զարգացել են հենց Արարատյան միասնական պետության կազմավորմամբ։ Արարատյան պետությունը կազմավորվել է ընտանիքի մոդելով, ճիշտ նրա ավանդական հորինվածքի (հայր, մայր, ուստրեր, դուստրեր, թոռներ և ծոռներ) ընդօրինակությամբ։

Տարածքային և պետական միասնության հասած ցեղերին ու ցեղային իշխանություններին հոգևոր-կրոնական ընդհանրությամբ շաղկապելու, հիմնավորվող ավատատիրական հարաբերությունները և քաղաքական կարգերը սրբագործելու, ինչպես նաև շրջակա երկրներից գաղափարապես սահմանազատվելու նպատակով դեռևս մ.թ.ա. 9-րդ դարի վերջին քառորդին վավերացվել է Արարատյան տերության միասնական դիցարանը, սահմանվել են աստվածությունների տեղերը («գահերը») հոգևոր-նվիրապետական կառուցվածքում, հաստատվել նրանց համար զոհաբերվող անասունների տեսակն ու քանակը։

Վանի թագավորության արքայացանկ , իրենց գործունեությունը

Զինված ուժերը

Զինված ուժերի կազմակերպումը, հանդերձավորումն ու ռազմականարվեստի կատարելագործումը մշտապես գտնվել են Արարատյանպետության, Վանի (Բիայնիլիի) կամ Տուշպայի արքունիքի հոգածության ներքո։ Վանի թագավորության պետական հզորության հիմքը եղել է ռազմունակ զորաբանակը, որի ստեղծումը թելադրվել է նրա վարած արտաքին և ներքին քաղաքականության մի շարք գործոնների (արտաքին թշնամիների հարձակումները դիմագրավելու, միջազգային դիրքն ապահովելու, ռազմագերիներ ձեռք բերելու, կենտրոնախույս ցեղերի ընդդիմություններն ընկճելու, շահագործվող խավերին հնազանդեցնելու և այլն անհրաժեշտությամբ։ Արարատյանթագավորության պետական հարուստ գանձարանները, ռազմավարչական կենտրոններում ամբարված մթերքները, մետաղահանքերի բուռն շահագործումն ու արհեստների (հատկապես զինագործության) զարգացումը Վանի արքաներին հնարավորություն են տվել պահելու մեծաթիվ զորաբանակ։

Տնտեսությունը

Հայկական լեռնաշխարհում գյուղատնտեսության մեջ աշխատանքի բաժանում կատարվում էր Վանի թագավորության կազմավորումից դեռ շատ առաջ։ Այդ պատճառով հետազոտողները չեն կասկածում, որ Վանի թագավորությունում գոյություն են ունեցել զարգացած առևտրային հարաբերություններ այդ պետության պատմության հենց սկզբից: Երկրում առևտուրը ապրանքափոխանակության բնույթ ուներ, այլ ոչ ապրանքա-դրամային։ Հիմնականում առևտրի առարկա էին դառնում անասունները, ձիերը, ձավարեղենը, գինին, մետաղները, բնափայտը։ Հաճախակի ռազմական գործողությունները, հատկապես Վանի թագավորության և Ասորեստանի միջև, խոչընդոտում էին առևտրի զարգացմանը։

Քաղաքաշինությունը /Թեյշեբաինի, Ռուսախինիլի,Տուշպա,Արգիշտիխինիլի, Էրեբունի,Մուսասիր/

Մշակույթը

Հոգևոր ընկալումը

Վանի թագավորության նշանակությունը Հայասատնի պատմության մեջ

Աղբյուրներ՝ Հայոց պատմություն դասագիրք էջ  42-59

Զարեհ Խրախունի
Մայրամուտը մինչ կաղվորնա, շուրջն ամեն բան կը մեռնի,
Մայրամուտը երբ կմեռնի կաղվորանա շուրջն ամեն բան
Մայրամուտը բոլոր աղվոր բաներուն պես կմեռնի
Մայրամուտը բոլոր մեռնող բաներուն պես աղվոր է,
Մայրամուտը շատ աղվոր է, որովհետև կմեռնի
Մայրամուտը շուտ կմեռնի, որովհետև աղվոր է: 

1. Բանաստեղծությունը սովորեք անգիր:
2. Նկարագրի՛ր քո տեսած մայրամուտը:

Մի օր երեկոյան որոշեցի նայել թե ինչպիսին է մայրամուտը: Նայում էի և հիանում արեգակի բոսորագույն տեսքից: Արևը դանդաղ իջնում էր լեռների ետևը: Ինչքան իջնում էր այդքան ավելի պայծառ և վառ գույներ ստանում: Արեգակ արդեն թագնվել էր լեռների ետևում, բայց դեռ նրա շողերը լույսավորում էին երկինքը:

Դասարանում 
,,Փափագ,, բանաստեղծության քննարկում:

Գրավոր մեկնաբանիր առածները:

Ադամանդն աղբանոցում էլ կփայլի — Եթե դու վատ շրջապատում ես կամ էլ ինչ որ վատ տեղ ես ընկել մեկե դու կառանձնացվես քո փայլով։ :

Առանց կրակ ծուխ չկա — Առանց ապացույց ոչինչ չի հաստատվի։

Լեզվի վրա մի բան է, սրտում՝ ուրիշ — Դու ուրիշ բան ես ուզում ասել, բայց ուրիշ ես ասում։ Դա նշանակում է որ դու կեղծավորություն ես անում։ Կամ էլ չես ուզում որ գո գախնիքները իմանան։

Ճարպիկ սկյուռն էլ ծառից կարող է ընկնել — Բոլոր պրոֆեսիոնալ մարդիկ էլ կարող են ձախողվել։

Առածն առանց առիթ չի ասվի:

Տնային աշխատանք

Նկարագրի՛րքո սովորական երեկոները (սովորաբար ինչպե՞ս  ես անցկացնում,ո՞րն է երեկոյան սիրելի զբաղմունքդ, ի՞նչը չես սիրում):

Տրվածընդարձակնախադասաթյունները դարձրուհամառոտ (ենթակայից և ստորոգյալիցկազմված):

Երեկոյան քաղաքում մեծ իրարանցում սկսվեց:

Քաղաքում մեծ իրականացում սկսվեց:

Մեծ իրականացում սկսվեց:

Իիականացնում սկսվեց:

Մորաքրոջս ամուսինը ձեռնասուն մի թռչուն ուներ:

Ամուսինը ձեռնասուն մի թռչուն ուներ:
Ամուսինը մի թռչուն ուներ:
Ամուսինը թռչուն ուներ:
Թռչուն ուներ:

Նա թռչուններին անգամ խոսել էր սովորեցնում:

Թռչուններին անգամ խոսել էր սովորեցնում:

Թռչուններին խոսել էր սովորեցնում:

Խոսել էր սովորեցնում:

Չղջիկները չեն կարողանում լույսին նայել:

Չեն կարողանում լույսին նայել:

Լույսին նայել:

Մեքենայացված գրադարանում աշխատող մարդիկ չկան:

Գրադարանում աշխատող մարդիկ չկան:

Աշխատող մարդիկ չկան:

Մարդիկ չկան:

Այդ գրադարանը գործում է Հոլանդիայի Դեֆտ քաղաքի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցում:

Գրադարանը գործում է Հոլանդիայի Դեֆտ քաղաքի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցում:

Գրադարանը գործում է Հոլանդիայի Դեֆտ քաղաքի տեխնիկական դպրոցում:

Գրադարանը գործում է Հոլանդիայի Դեֆտ քաղաքում:

Գրադարանը գործում է Հոլանդիայում:

Գործում է Հոլանդիայում:

Գրի՛ր տրված դարձվածքներիբացատրությունը: Կարող ես օգտվել դարձվածաբանական բառարանից: 

Կրակի գին ունենալ-թանկ գին ունենալ

Ականջը բամբակ կոխել-չլսել, կյառանալ

Ախ քաշել-նեղվել

Ախորժակ պահել-սոված սպասել

Կրակե շապիկ հագցնել-մեկի վզին դժբախտ, տանջալից կյանք փաթաթել

Բակլան խաշած ցանել-իր քմահաճույքով, ցանկացած ձևով վարվել

Մի թագավոր է լինում, որը երեխա ուներ: Թագավորը իր ծառաներին հրամայում էր, որ իր զավակին ամեն օր պատիվ տան: Մի օր ծառան երեկոյան զավակին տարավ պալատ և գնաց: Այդ օրը տղան շատ էր գինի խմել և հարբել էր, դուրս եկավ պալատից հարբած և ընկավ աղբանոցը և մահացավ: Թագավորը հրամայում է ծառաներին.

-Բոլոր այգիները փակեք և բոլոր կարասները ջարդեք:

Այդպես էլ անում են: Մի այր կին է լինում իր զավակի հետ: Ամեն երեկո կինը իր զավակին հաց ու երկու թաս գինի է տալիս: Մի երեկո տղան հարբած տնից դուրս է գալիս և տեսնում է թագավորական առյուծին, և սպանում նրան: Թագավորը այրի կնոջն ու տղային կանչում է իր պալատը, և հարցնում.

— Ով է սպանել իմ առյուծին:

Տղան ասաց.

— Ես եմ սպանել, երեկոյան տնից դուրս եմ եկել և սպանել:

Այրի կինը ասում է.

— Ես նրան գինով եմ սնուցել:

Եվ թագավորը ասաց իր ծառաներին, որ այնպիսի գինի պատրաստեն և խմեն, որ ոչ թե աղբանոցում մահանան, այլ առյուծ սպանեն:

Դասարանում 
,,Փափագ,, բանաստեղծության քննարկում:

• Գրավոր մեկնաբանիր առածները:

Ադամանդն աղբանոցում էլ կփայլի — Ամեն տեղ մարդն առանձանում է:

Առանց կրակ ծուխ չկա — Առանց պատճառի խնդիր չի լինի:

Լեզվի վրա մի բան է, սրտում՝ ուրիշ — Ինչ քան էլ զգացմուքները չասես, բայց սրտում ասում էս:

Ճարպիկ սկյուռն էլ ծառից կարող է ընկնել — անգամ պրոֆեսիոնալը կարող է սխալվել:

Առածն առանց առիթ չի ասվի — :

Տնային աշխատանք

• Նկարագրի՛րքո սովորական երեկոները (սովորաբար ինչպե՞ս  ես անցկացնում,ո՞րն է երեկոյան սիրելի զբաղմունքդ, ի՞նչը չես սիրում):

Իմ երեկոն ես անցկացնում եմ տեսահոլովակներ դիտելով: Յութուբով տեսահոլովակներ եմ նայում, դաս եմ անում, որովհետև դասերից հետո մինչև երեկո դաս եմ անում: Նաև դաշնամուր եմ պարապում և մեկ — մեկ նկարում եմ:

• Տրվածընդարձակ նախադասաթյունները դարձրու համառոտ (ենթակայից և ստորոգյալիցկազմված):

Երեկոյան քաղաքում մեծ իրարանցում սկսվեց — իրարացում սկսվեց:

Քաղաքում իրարանցում սկսվեց — սկսվեց:

Մորաքրոջս ամուսինը ձեռնասուն մի թռչուն ուներ — թռչուն ուներ:

Նա թռչուններին անգամ խոսել էր սովորեցնում:

Չղջիկները չեն կարողանում լույսին նայել:

Մեքենայացված գրադարանում աշխատող մարդիկ չկան:

Այդ գրադարանը գործում է Հոլանդիայի Դեֆտ քաղաքի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցում:

•  Գրի՛ր տրված դարձվածքների բացատրությունը: Կարող ես օգտվել դարձվածաբանական բառարանից:

Կրակի գին ունենալ — շատ թանկ լինել

Ականջը բամբակ կոխել — ձևացնել իբրև չես լսում

Ախ քաշել — ցավ ունենալ

Ախորժակ պահել —  սոված մնալ մինչև մյուս ուտել

Կրակե շապիկ հագցնել — կռվին պատրաստել

Բակլան խաշած ցանել —

Ուրարտու.Վանի թագավորություն Ք.Ա.IX-VI

Վանի թագավորության ձևավորումը

Այրարատ միջնաշխարհում պատմական վաղ շրջանում ստեղծված քաղաքական կազմավորումը, ի տարբերություն Նաիրյան ազգակից եզրաշխարհների, ապրելով համեմատաբար անխաթար և բնականոն զարգացում, արդեն մ.թ.ա. 9-րդ դարի 1-ին կեսին հասել է ռազմաքաղաքական և տնտեսական այնպիսի հզորության, որ ի դեմս Արամե արքայի (մ.թ.ա. 860-մ.թ.ա. 840), ոչ միայն հաջողությամբ դիմագրավել է Ասորեստանի հարձակումները, այլև գլխավորելով լեռնաշխարհի հայկական ցեղերի ու ցեղային «աշխարհների» համախմբման ընթացքը, կերտել է Արարատյան միասնական տերության հիմքերը։

Այնուհետև Սարդուրի Ա միավորել է նաև Վանա լճի ավազանի ընդարձակ շրջանները, լճի հարավարևելյան ափին հիմնադրել արքունական նոր բերդաքաղաք Տուշպան, որն այնուհետև դարձել է Արարատյան տերության առաջնակարգ հենակայանը հարավում։ Մայրաքաղաքի կառուցապատման և հարդարման աշխատանքներն ավարտվել են մ.թ.ա. 9-րդ դարի վերջին, մասնավորապես՝ բերդաքաղաքին խմելու և ոռոգելու ջուր մատակարարող Մենուայի ջրանցքի կառուցմամբ։

Վանի թագավորության անվանումը տարբեր աղբյուներում

Պետական կառուցվածքը

• Վանի թագավորության արքայացանկ , իրենց գործունեությունը
• Զինված ուժերը
• Տնտեսությունը
• Քաղաքաշինությունը/Թեյշեբաինի, Ռուսախինիլի,Տուշպա,Արգիշտիխինիլի, Էրեբունի,Մուսասիր/

Մշակույթը

Հոգևոր ընկալումը

Վանի թագավորության նշանակությունը Հայասատնի պատմության մեջ

Աղբյուրներ՝ Հայոց պատմություն դասագիրք էջ  42-59

Հայոց մայրաքաղաքները,Վան

Վանի թագավորություն/ֆիլմ/ ,

Վանի թագավորություն