Месяц: Апрель 2021

Առաջադրանք 1

Միջազգային հարաբերությունները 19-րդ դարի վերջ-20-րդ դարի սկիզբին:

Հայաստանը և հայ ժողովուրդը առաջին աշխարհամարտի տարիներին:Համաշխարհային պատերազմի Կովկասյան ճակատը

Նկարագրել միջազգային հարաբերությունները 19-րդ դարի վերջ-20-րդ դարի սկիզբին:

19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկիզբին աշխարհի բոլոր մասերի միջև ստեղծվեցին տնտեսական զանազան կապեր, ձևավորվեց համաշխարհային շուկան: Բացի տնտեսական գործոններից՝ միջազգային հարաբերությունների վրա սկսեցին ներազդել նաև տարբեր հասարակական շարժումներ և համաշխարհային կազմակերպություններ: Դրանցից հատկապես առանձնանում էր խաղաղության կողմնակիցների շարժումը: Նրանց անվանում էին պացիֆիստներ: Պացիֆիստները համոզված էին, որ խաղաղությունն այլընտրանք չունի, բոլոր հակամարտությունները պետք է լուծել բանակցությունների միջոցով: 1863 թ. ստեղծվեց Կարմիր խաչի միջազգային ընկերությունը: Այն խնդիր ուներ օգնելու պատերազմների և բնական աղետների ժամանակ տուժածներին: Կազմակերպությունը գործում է առ այսօր: Ժամանակի պետությունները նույնպես ձգտում էին իրենց հարաբերությունները կարգավորելու խաղաղության սկզբունքով: Սակայն փոխհամաձայնությունը և զիջումները միջազգային հարաբերություններում չդարձան գերակշռող: Հետագայում սահմանվեցին կանոններ պատերազմի համար, պետք է մարդասիրաբար վերաբերվեին վիրավորներին, չօգտագործեին թունավոր զենքեր և այլն:

Ներկայացնել  Օսմանյան կայսրության և Ռուսաստանի ռազմաքաղաքական ծրագրերը Մերձավոր Արևելքում:

Օսմանյան կայսրությունը միառժամանակ հետաձգում էր իր մուքտը համաշխարհային կռվի թատերաբեմ: Նախորդ տարիներին սկսված ռազմական նախապատրաստությունները հնարավորինս ավարտում տեսքի բերելու նպատակով երկրի իշխող վերնախավը օգոստոսի 1-ից հետո երեք ամիս շարունակ վարեց առերևույթ չեզոքութան քաղաքականություն:

Երիտթուրքերի համար պատերազմը պատեհ առիթ էր՝ Ռուսաստանի և բալկանյան երկրների հետ դարավոր “հաշիվները մաքրելու” համար: Գլխավոր պատճառը, որ դրդեց երիտթուքերին ներքաշվելու պատերազմի մեջ, թուրք-ռուսական հակամարտությունն էր: Նրանք մտադիր էին Ռուսական կայսրությունում բնակվող թուրքալեզու, ինչպես նաև մահմեդական մյուս ժողովուրդներին օգտագործել ռուսների դեմ և ապագայում միովրել նրանց “Մեծ Թուրանի” մեջ:

Ռուսաստանը ևս մեծ ակնկալիքներ ուներ ռուս-թուրքական հերթական պատերազմից: Ցարական ռազմաքաղաքական վերնախավը ձգտոիմ էր ընդլայնելու իր ազդեցության ոլորտները՝ տեր դառնալու սևծովյան նեղուցներին և Կ. Պոլսին, ազատորեն դուրս գալու դեպի Միջերկրական ծով, նվաճելու Արևմտյան Հայաստանը, ամրապնդելու իր դիրքերն Իրանում: Դա հնարավորություն կտար հաստատվելու Մերձավոր Արևելքի շահութաբեր տարածաշրջանում:

Հիմնավորել ՝Թուրքիայի Գերմանիայի դաշնակից դառնալը:

Ներկայացնել ռուսական զորքի Վանից անսպասելի նահանջի հետևանքները:

Ռուսական կովկասյան բանակը 1915 թ. գարնանը գրավեց Թավրիզը, Վանը: Ռուսական զորամասերը, նրանց հետ նաև հայկական կամավորական ուժերը հասան Մուշի և Բիթլիսի մատույցները, բայց այս անգամ չկարողացան գրավել այդ շրջանները: Անսպասելիորեն Վանի զորախումբը 1915 թ. հուլիսի կեսերին նահանջեց:
Ռուսական զորքը օգոստոսի սկզբին վերստին նվաճեց նախկին դիրքերը, սակայն Բիթլիսի և Մուշի հայությունն այդ ընթացքում կոտորվեց թուրքերի կողմից:

Աղբյուրները՝ Համաշխարհային պատմություն, 8-րդ դասարան, դասագիրք, էջ 131-135, համացանց

Հայոց պատմություն, 8-րդ դասարան, դասագիրք, էջ 112-115, համացանց

Առաջադրանք 2

Հայաստանը և հայ ժողովուրդը Առաջին աշխարհամարտի տարիներին:

Համաշխարհային պատերազմում Կովկասյան ճակատում տեղի ունեցող իրադարձությունները ներկայացնել երեք՝ ռուսական , թուրքական,  հայկական տեսանկյունից/հիմնավորել փաստերի հիման վրա/:

Ռուսական՝

Ռուսաստանը հիմնական խնդիրը հայերին իր կողմը ներգրավվելն էր և նա ամեն կերպ փորձում էր օգնել հայերին: Հայերը իրենց ջոկատները կազմավորեցին, բայց քանի որ դա Ռուսաստանի վնաս էր, որ հայերը ինքնուրույն գործեն նրանք քանդեցին այդ ջոկատները և որոշ ժամանակ անց այդ ջոկատները վերամիավորվեցին ռուսական զորքերի հետ:

Թուրքական՝

Թուրքիայի խնդիրը նույնպես հայերին իր կողմը ներգրավվելն էր, սակայն Ռուսաստանն առաջ անցավ և Օսմանյան կայսրությունը պետք է դիմադրեր Հայաստանի պայքարներին: Հայերը շատ տարածքներ ազատագրեցին, գրավեցին: Օսմանյան կայսրության վիճակը այդքան էլ լավ չէր:

Հայկական՝

Հայերը այդ ժամանակահատվածում շատ լավ կարողացան կռվել թուրքերի դեմ: Ստեղծեցին իրենց ջոկատները և սկսեցին հերթով ազատագրել, գրավել տարվբեր տարածքներ, գավառներ: Հայերի վիճակը բավական լավ էր և նրանք հաղթանակած դուրս եկան կռվից:

Աղբյուրները՝ Հայոց պատմություն  դասագիրք  8-րդ դասարան, էջ 112-121, համացանց

Առաջին աշխարհամարտը և հայ ժողովուրդը— ընտրել, կարդալ մեկ հոդված ու վերլուծել/ բովանդակությունն ամենավերջին էջում է:

Մարսողության համակարգ , կառուցվածքը :Մարսողությունը բերանի խոռոչում:Մարսողական գեղձեր, դրանց կառուցվածքը և ֆունկցիան: Սննդի բաղադրամասերը և դրանց նշանակությունը, Մարսողության նշանակությունը, մարսողական համակարգի կառուցվածքը:

Մարսողությունը բարդ ֆերմենտային գործընթաց է,որի ընթացքում բարդ սննդային նյութերը ֆիզիկական և քիմիական մշակման շնորհիվ վեր են ածվում ավելի պարզ օրգանական միացությունների,որոնք անցնում են արյան մեջ և մասնակցում բջջային նյութափոխանակությանը։

Մարսողությունը իրականացնում են մարսողական համակարգի օրգանները։

Մարդու մարսողական համակարգըՄարսողական ուղին կազմում են՝ մարսողական խողովակը,(բերանի խոռոչ,ըմպան,կերակրափող,ստամոքս,բարակ և հաստ աղիներ):Մարսողությանը մասնակցում են՝ մարսողական գեղձերը,(թքագեղձեր,լյարդ և լեղապարկ,ենթաստամոքսային գեղձ,ստամոքսի և աղիների գեղձային բջիջներ),որոնք արտադրում են մարսողական նյութեր։Մարդու մարսողական ուղու սխեմա։
1. Բերանի խոռոչ
4. Լեզու
6. Թքագեղձեր
7. Ենթալեզվային թքագեղձեր
8. Ենթածնոտային թքագեղձեր
9. Հարականջային թքագեղձեր
10. Ըմպան
11. Կերակրափող
12. Լյարդ
13. Լեղապարկ
14. Ընդհանուր լեղածորան
15. Ստամոքս
16. Ենթաստամոքսային գեղձ
17. Ենթաստամոքսային գեղձի ծորան
19. Տասներկումատնյա աղի
21. Բարակ աղիք
22. Ապենդիքս
23. Հաստ աղիք
24. Միջաձիգ աղիք
25. Վերել աղիք
26. Կույր աղիք
27. Վայրէջ աղիք
29. Ուղիղ աղիք
30. Անալ անցք

Մարսողական հյութերի կազմի մեջ  ներառվում են ֆերմետներ։Այն նյութերը,որոնց վրա ազդում են ֆերմենտները,կոչվում են  սուբստրատներ :Յուրաքանչյուր ֆերմենտ ազդում է համապատասխան  սուբստրատի վրա որոշակի պայմաններում (ջերմաստիճան,թթվահիմային հավասարակշռություն և այլն):Սննդի մարսումն իրականանում է ինքնաբերաբար,կարգավորվում է ոչ պայմանական և պայմանական ռևլեքսներով։Սննդային նյութերի ներծծումն իրականանում է բարակ աղիների թավիքներով,իսկ ջրի,հանքային աղերի և վիտամինների ներծծումը տեղի է ունենում հաստ աղիքում։Սննդի մարսումն իրականանում է աղիներում ապրող օգտակար մանրէների օգնությամբ։Մարսողական ուղու մեջ հիվանդածին մանրէների ընկնելու պատճառով կարող են զարգանալ մի շարք ծանր հիվանդություններ։Սննդային վարակները և թունավորումները կանխելու համար անհրաժեշտ է պահպանել հիգիենայի կանոնները։

1)Մեխանիկական գործառույթն իրականացնում են բերանի խոռոչում տեղակայված ատամները, ստամոքսը և բարակ աղիները։Ստամոքսում սնունդը մասամբ քայքայվում է թքի և ստամոքսահյութի ֆերմետների ազդեծությամբ։Մեխանիկական գործառույթն է նաև սննդային գնդիկի մարսողական ուղիով՝մկանային շերտի կծկումների շնորհիվ (գալարակծկանք)։

2)Հյութազատական գործառույթն կատարվում է մարսողական գեղձերում ֆերմետներ պարունակող մարսողական հյութերի ազատում։Սնունդը տեղաշարժվելով մարսողական ուղիով ենթարկում է տարբեր հյութերի ազդեցությանը,բերանի խոռոչում՝ թքի,ստամոքսում՝ստամոքսահյութ,աղիներում՝ենթաստամոքսահյութ,լեղու և աղիքային հյութի։

3)Քիմիական գործառույթը սննդի քիմիական մշակումն է մարսողական ֆերմենտների ազդեցությամբ։Սննդի առաջնային վերամշակումը սկսվում է բերանի խոռոչում։Մինչև սննդային գնդիկի ստամոքսահյութով ներծծվելը,նրա ներսում շարունակվում է ածխաջրերի մարսումը թքի ազդեցությամբ,ինչից հետո ենթարկվում է ստամոքսահյութի ազդեցությանը։Ստամոքսից սնունդն անցնում է բարակ աղիների առջևի բաժին՝տասներկումատնյա աղիք։Տասներկումատնյա աղիքում սննդախյուսը ենթարկվում է լեղու և ենթաստամոքսահյութի ազդեցությանը։Մարսման գործնթացի ավարտից հետո բարակ աղիներում տեղի է ունենում սննդային նյութերի ներծծումը դեպի արյուն և ավիշ-(լատ՝ lympha՝ մաքուր ջուր, հեղուկ շարակցական հյուսվածքի տարատեսակ,ավիշը կաթնասպիտակավուն հեղուկ է)։ Նրա բաղադրության մեջ կան ամինաթթուներ,սպիտակուցներ, ածխաջրեր, ճարպեր, հանքային աղեր, կենսաբանորեն ակտիվ նյութեր։Բարակ և հաստ աղիների սահմանում՝հաստ աղիներում,գոյություն ունեն սիմբիոտիկ մանրէներ,որոնք օգնում են մարսելու սնունդը։

4)Ներծծման գործառույթն ապահովում է մարսողության մասնիկների ներծծումը արյան և ավշի մեջ։Ածխաջրերի մասնակի ներծծումն սկսվում է բերանում շարնակվում է ստամոքսում։Հիմնական ներծծումը կայանում է բարակ աղիքում, սպիտակուցների և ածխաջրերի ազդեցությամբ։Բարակ աղիքներից սննդի զանգվածը անցնում է հաստ աղիներ, որտեղ ավարտվում է ջրի հանքային աղերի և ջրալույծ վիտամինների ներծծումը։

5)Արտազատական գործառույթը սննդի չմարսված մնացորդների և օրգանիզմի կենսական գործոնի դուրսբերումն է օրգանիզմից։Հաստ աղիներում ձևավորվում է կղանքային զանգվածը,որը՝աղիների հարթ մկանների կծկումների շնորհիվ՝ տեղաշարժվում է դեպի հաստ աղիքի վերջին հատված՝ուղիղ աղիք,և դուրս գալիս օրգանիզմից։

6)Ներզատական գործառույթը մարսողությանը նպաստող հորմոնների սինթեզն (հունարեն նշանակում է ՝  միավորում կամ համատեղում,ցրված նյութերի միացման կամ միավորման պրոցես)։  Մարսողական ուղու երկարությամբ տեղակայված են բազմաթիվ գեղձային բջիջներ,որոնցում սինթեզվում են հորմոններ,որոնք կարևոր նշանակություն ունեն մարսողության համար։