Մի թագավոր է լինում, որը երեխա ուներ: Թագավորը իր ծառաներին հրամայում էր, որ իր զավակին ամեն օր պատիվ տան: Մի օր ծառան երեկոյան զավակին տարավ պալատ և գնաց: Այդ օրը տղան շատ էր գինի խմել և հարբել էր, դուրս եկավ պալատից հարբած և ընկավ աղբանոցը և մահացավ: Թագավորը հրամայում է ծառաներին.

-Բոլոր այգիները փակեք և բոլոր կարասները ջարդեք:

Այդպես էլ անում են: Մի այր կին է լինում իր զավակի հետ: Ամեն երեկո կինը իր զավակին հաց ու երկու թաս գինի է տալիս: Մի երեկո տղան հարբած տնից դուրս է գալիս և տեսնում է թագավորական առյուծին, և սպանում նրան: Թագավորը այրի կնոջն ու տղային կանչում է իր պալատը, և հարցնում.

— Ով է սպանել իմ առյուծին:

Տղան ասաց.

— Ես եմ սպանել, երեկոյան տնից դուրս եմ եկել և սպանել:

Այրի կինը ասում է.

— Ես նրան գինով եմ սնուցել:

Եվ թագավորը ասաց իր ծառաներին, որ այնպիսի գինի պատրաստեն և խմեն, որ ոչ թե աղբանոցում մահանան, այլ առյուծ սպանեն:

Դասարանում 
,,Փափագ,, բանաստեղծության քննարկում:

• Գրավոր մեկնաբանիր առածները:

Ադամանդն աղբանոցում էլ կփայլի — Ամեն տեղ մարդն առանձանում է:

Առանց կրակ ծուխ չկա — Առանց պատճառի խնդիր չի լինի:

Լեզվի վրա մի բան է, սրտում՝ ուրիշ — Ինչ քան էլ զգացմուքները չասես, բայց սրտում ասում էս:

Ճարպիկ սկյուռն էլ ծառից կարող է ընկնել — անգամ պրոֆեսիոնալը կարող է սխալվել:

Առածն առանց առիթ չի ասվի — :

Տնային աշխատանք

• Նկարագրի՛րքո սովորական երեկոները (սովորաբար ինչպե՞ս  ես անցկացնում,ո՞րն է երեկոյան սիրելի զբաղմունքդ, ի՞նչը չես սիրում):

Իմ երեկոն ես անցկացնում եմ տեսահոլովակներ դիտելով: Յութուբով տեսահոլովակներ եմ նայում, դաս եմ անում, որովհետև դասերից հետո մինչև երեկո դաս եմ անում: Նաև դաշնամուր եմ պարապում և մեկ — մեկ նկարում եմ:

• Տրվածընդարձակ նախադասաթյունները դարձրու համառոտ (ենթակայից և ստորոգյալիցկազմված):

Երեկոյան քաղաքում մեծ իրարանցում սկսվեց — իրարացում սկսվեց:

Քաղաքում իրարանցում սկսվեց — սկսվեց:

Մորաքրոջս ամուսինը ձեռնասուն մի թռչուն ուներ — թռչուն ուներ:

Նա թռչուններին անգամ խոսել էր սովորեցնում:

Չղջիկները չեն կարողանում լույսին նայել:

Մեքենայացված գրադարանում աշխատող մարդիկ չկան:

Այդ գրադարանը գործում է Հոլանդիայի Դեֆտ քաղաքի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցում:

•  Գրի՛ր տրված դարձվածքների բացատրությունը: Կարող ես օգտվել դարձվածաբանական բառարանից:

Կրակի գին ունենալ — շատ թանկ լինել

Ականջը բամբակ կոխել — ձևացնել իբրև չես լսում

Ախ քաշել — ցավ ունենալ

Ախորժակ պահել —  սոված մնալ մինչև մյուս ուտել

Կրակե շապիկ հագցնել — կռվին պատրաստել

Բակլան խաշած ցանել —

Ուրարտու.Վանի թագավորություն Ք.Ա.IX-VI

Վանի թագավորության ձևավորումը

Այրարատ միջնաշխարհում պատմական վաղ շրջանում ստեղծված քաղաքական կազմավորումը, ի տարբերություն Նաիրյան ազգակից եզրաշխարհների, ապրելով համեմատաբար անխաթար և բնականոն զարգացում, արդեն մ.թ.ա. 9-րդ դարի 1-ին կեսին հասել է ռազմաքաղաքական և տնտեսական այնպիսի հզորության, որ ի դեմս Արամե արքայի (մ.թ.ա. 860-մ.թ.ա. 840), ոչ միայն հաջողությամբ դիմագրավել է Ասորեստանի հարձակումները, այլև գլխավորելով լեռնաշխարհի հայկական ցեղերի ու ցեղային «աշխարհների» համախմբման ընթացքը, կերտել է Արարատյան միասնական տերության հիմքերը։

Այնուհետև Սարդուրի Ա միավորել է նաև Վանա լճի ավազանի ընդարձակ շրջանները, լճի հարավարևելյան ափին հիմնադրել արքունական նոր բերդաքաղաք Տուշպան, որն այնուհետև դարձել է Արարատյան տերության առաջնակարգ հենակայանը հարավում։ Մայրաքաղաքի կառուցապատման և հարդարման աշխատանքներն ավարտվել են մ.թ.ա. 9-րդ դարի վերջին, մասնավորապես՝ բերդաքաղաքին խմելու և ոռոգելու ջուր մատակարարող Մենուայի ջրանցքի կառուցմամբ։

Վանի թագավորության անվանումը տարբեր աղբյուներում

Պետական կառուցվածքը

• Վանի թագավորության արքայացանկ , իրենց գործունեությունը
• Զինված ուժերը
• Տնտեսությունը
• Քաղաքաշինությունը/Թեյշեբաինի, Ռուսախինիլի,Տուշպա,Արգիշտիխինիլի, Էրեբունի,Մուսասիր/

Մշակույթը

Հոգևոր ընկալումը

Վանի թագավորության նշանակությունը Հայասատնի պատմության մեջ

Աղբյուրներ՝ Հայոց պատմություն դասագիրք էջ  42-59

Հայոց մայրաքաղաքները,Վան

Վանի թագավորություն/ֆիլմ/ ,

Վանի թագավորություն

Նկարների վրա սլաքներով պատկերված են տարբեր տեսակի ուժեր; Դիտարկելով նկարները տվեք յուրաքանչյուր ուժի նկարագրությունը:

Նկար 1՝ Հորիզոնական մակերեսի վրա դրված է մարմին, ինչ ուժ է ազդում այդ մարմնի վրա:

Այս նկարում պատկերված է երկրի ձգողական ուժը:

Նկար 2՝ Կախոցի վրա ամրացված է գունդ, ինչ ուժ է ազդում այդ գնդի վրա

Սա էլ է երկրի ձգողական ուժը:

Նկար 3՝ Հորիզոնական մակերեսի վրա դրված է մարմին, ինչ ուժեր են ազդում մարմնի և մակերեսի վրա:

Այստեղ ազդում է  կշիրի ու առազգականության ուժերը:

Նկար 4՝ Նկարում պատկերված է գնդակ, որը գցեցին բատուտի վրա, ինչ ուժեր են ազդում մարմնի և բատուտի վրա:

Այստեղ ազդում է բոլոր երեք ուժերը երկրի ձգողականը, կշռի և առազգականության

Նկար 5՝ Զսպանակի վրա կախված են 2 մարմին, որ ուժերն են պատկերված կապույտ, կարմիր և դեղին սլաքներով:

Երկրի ձգողական ուժը, առազգականության և կշիռը:

Նկար 6՝ Հորիզոնական հենարանի վրա դրված են երկու մարմին՝, որ ուժն է պատկերված երկնագույն սլաքով, իսկ որը՝ կարմիր

Առաջին մարմնում պատկերված է երկրի ձգողության ուժը, իսկ եկրորդ մարմնում պատկերված է առազգականության ուժերը:

Նկար 7՝ Կախոցի վրա կախված է գունդ: Որ ուժն է պատկերված մանուշակագույն սլաքով, իսկ որ ուժերն են ազդում կախոցի վրա և պատկերված են կանաչ և կարմիր գույներով;

Առաջին դեղին մարմնում պատկերված է առազգականության ուժը, իսկ կարմիրում պատկերված է կշռի ուժը, Մանուշակագույն պատկերում պատկերված է երկրի ձգողության ուժը:

Դասարանում 
Տնային աշխատանքի քննարկում:

Վահան Թեքեյան ,,Փափագ,,

• Բառերնու արտահայտությունները դարձրո՛ւ արևելահայերեն՝:

զայն — այն  ,  հոգվույն — հոգուն, հեռուեն — հեռվում, անուշ հոգի մը ըլլար — հեռվում քաղցր հոգի լիներ:

• Տրվածփոխաբերությունները բացատրի՛ր:

Ա. Ան սրտիս մեջ ցոլանար իր լույսերովը անշեջ — Նա սրտիս մեջ թող փայլեր իր անմար լույսերով:

Բ. Հոգիիս մեջ միայն զայն գրկեի — Հոգուս միայն նրան գրկեի:

• Բնութագրի՛ր քննարական հերոսին:

Բանաստեղծության մեջ խոսքը գնում է սիրելի մի անձի մասին, որը գտնվում էր շատ հեռվում: Թեկուզ նա լիներ շատ հեռվում, որի ձայնն էլ չլսվեր: Նույնիսկ եթե գտնվեր շատ հեռվում որի պատկերն էլ չտեսներ: Բայց նա միշտ կլիներ սիրելի և անմոռանալի:

• Բանաստեղծությանմեջ ի՞նչ տրամադրություն է արտահայտված:

Բանաստեղծության մեջ արտահայտվում է տխուր, թաղծոթ կարոտն իր սիրելիի նկատմամբ, որը գտնվում էր շատ հեռվում:

Տնային աշխատանք

Բանաստեղծությունը սովորել անգիր, ավարտել կիսատ թողած առաջադրանքները:

Դասարանում 
Հասուն արտ

Արտըս ոսկո՜ւն է…
Նըման բոցերու
Ցորենն է բըռնկեր`
Առանց այրելու:

Արտըս ոսկո՜ւն է…
Երկինքն է կըրակ.
Հողը խորխոլած
Ծըղոտներուն տակ:

Արտըս ոսկո՜ւն է…
Քառաշար հասկեր
Քառաշար սաթով
Արև՛ են հագեր:

Արտըս ոսկո՜ւն է…
Բոռ, մեղու, պիծակ,
Քիստերուն մեջեն
Կ’անցնին զերդ փայլակ:

Արտըս ոսկո՜ւն է…
Մերթ կ’ելլե, հովեն,
Դեղձանիկ մը, թի՛ռ,
Ոսկեծուփ ծովեն:

Օրո՜ր, ոսկո՛ւն արտ,
Օ՜ր տուր, հասո՛ւն արտ,
Գամ ոսկիդ հնձեմ
Մանգաղով արծաթ:

Հարցեր

• Բառերն ու արտահայտությունները արևելահայերեն դարձրո՛ւ՝  հագեր են, բռնկեր է, ծղոտներուն տակ, քիստերուն մեջ:

հագեր են — հագել են

բռնկեր է — բռնկվել է

ծղոտներուն տակ — ծղոտների տակ

քիստերուն մեջ — ցորենների մեջ

• Բացատրի՛ր փոխաբերությունները

Ա. Արտս ոսկուն է — Արտը կարծես ոսկի լինի:

Բ. Երկինքն է կրակ — Երկինքը փայլող արևը կարծես կրակ լինի:

Գ. Քառաշար հասկեր քառաշար սաթով արև են հագել — Չորս շարքով հասկերը կարծես արևի շողերն են հագել:

• Ինչի՞ մասին է բանաստեղծությունը:

Բանաստեղծությունը ցորենի մասին էր: Թե ոնց էր երկինքը կրակի նման դառնում: Թե ոնց են ցորենի հասկերը փայլում արևի տակ: Կարծես թե այնտեղ արտը ոսկի լիներ:

• Դուրս գրի՛ր գույն արտահայտող բառերն ու բառակապակցությունները,ո՞րն է բանաստեղծության մեջ գերիշխող գույնը, ինչո՞վ է դա պայմանավորված:

Արտըս ոսկո՜ւն է…

Մանգաղով արծաթ:

Օրո՜ր, ոսկո՛ւն արտ,

• Բանաստեղծությունն ի՞նչ տրամադրություն է արտահայտում:

Այս բանասեղծությունը կարդալով մարդու սիրտը լցվում է ուրախությամբ բեռկրանքով: Նայելով ցորենի դաշտի ոսկե հասկերին յուրաքանչյուր մարդ զգում , որ այդ տարի իր ամբարը կլցվի ցորենով:

Տնային աշխատանք
Դասարանական աշխատանքն ավարտել տանը, եթե կիսատ է մնացել:
1. Կետերը փոխարինի՛ր ինչ—որ կամ ինչ որ բառերով: Դրանցից ո՞րն է շաղկապ:

Երազում տեսնում էր այն, ինչ որ ծնողները խոստացել էին բերել այդ հեռու երկրից: Հավանաբար, ինչ — որ կենդանի անցավ խավար փողոցով: Ծաղկաթմբերի վրա ինչ — որ ստվեր էր սողում: Այդ փոքրիկ, փայլփլուն աչքերով սևուկն ինչ  որ տեսնում էր, անմիջապես փորձում էր կրկնել: Երևի ինչ — որ ուրախբան էր մտածում ու ինքն իրեն ժպտում: Ինչ  որ այս դղյակում գտար՝ քոնը կլինի: Կարծես ինչ — որ նվիրական ու թանկ բան էր գտել: Ուրիշներից թաքցնում էր՝ ինչ, որ նվիրական ու թանկ էր իրհամար: Ինչ — որ փոքրիկ զրահակիր կենդանի էր ետ ու առաջ գնում՝ լարովի խաղալիքի պես: Ինչ  որ եղելէ, ոչինչ, մոռացի՛ր:

2. Կետերըփոխարինի՛ր փակագծերում տրված բառերից կազմված համապատասխանգոյականներով:

Շախմատում մի կանոն կա. չի թույլատրվում վերցնել թագավորին : Մի անգամ այդ կանոնըՖրանսիայի Լյուդովիկոս Վեցերորդ արքային փրկեց անխուսափելի կործանումից:

Մի մարտի ժամանակ ֆրանսիական զորքերը պարտություն կրեցին անգլիացիներից: Ինքը՝Լյուդովիկոսը, ընկել էր անգլիացի զինվորների շրջափակման մեջ: Լսվեց հաղթողզինվորներից մեկի բացականչելը՝ արքային վելցրի՜նք: Բայց թագավորը իրեն չկորցրեց և իպատասխան գոռաց.

— Մի՞թե չգիտես, որ նույնիսկ շախմատում արքային չեն վերցնում: Զարմացած զինվորները միպահ ետ քաշվեցին, և արքան ճեղքեց շրջապատումը:

3. Տրվածհատուկ անունները տեղադրի՛ր նախադասություններում՝ համապատասխանաբարկետադրելով:

Ապոլոն-11, Հաղթանակ, Հազարան բլբուլ, Կիևյան, Ջերմուկ, Դունկան, Աքսորականներնանտառում:

Հեքիաթներից ամենաշատը սիրում եմ <<Աքսորականներն անտառում>>:

Հաղթանակ և Կիևյան կամուրջները Երևանի ամենագեղեցիկ կառույցներից են:

1969թ. ամերիկացի աստղագնացները <<Ապոլոն-11>> տիեզերանավով վայրէջք կատարեցին Լուսնի վրա:

Նավապետ Գրանտի երեխաներն էլ դարձան  Դունկանի զբոսանավի ուղւորներ, և բոլորով գնացինխիզախ ծովայինին գտնելու:

<<Ջերմուկ>> հանքային ջուրը բուժիչ նշանակություն ունի:

Խորասուզված կարդում էր Մայն Ռիդի <<Հազարան բլբուլ>> արկածային վեպը:

1. Տանը, դրսում փնտրել և լուսանկարել առաձգականության ուժի օրինակներ, լուսանկարել

Պլաստիկ դեֆոմացիա

    Ոչ պլաստիկ Դեֆորմացիա

1. Որն է դեֆորմացիան:

Դեֆորմացիայի պարզագույն տեսակներն են ձգում-սեղմումը, ծռումը։ Պինդ մարմինների դեֆորմացիաներն ու լարումներն ուսումնասիրվում են առաձգականության և պլաստիկության տեսություններով։ Մարմնի դեֆորմացիան կարելի է որոշել, եթե հայտնի է յուրաքանչյուր կետի տեղափոխության վեկտորը։

Դասարանում

Քրիստոս  ի մէջ մեր  յայտնեցաւ

Քրիստոս ի մէջ մեր յայտնեցաւ,
Որ Էն Աստուած աստ բազմեցաւ.
Խաղաղութեան ձայն հնչեցաւ,
Սուրբ ողջունի հրաման տուաւ:

Եկեղեցի մի անձն եղև,
Համբոյրս յօդ լրման տուաւ.
Թշնամութիւնն հեռացաւ,
Սէրն յընդհանուրս սփռեցաւ:

Արդ, պաշտօնեայք՝ բարձեալ զձայն,
Տո՛ւք զօրհնութիւն ի մի բերան,
Միասնական Աստուածութեանն,
Որում սրովբէքն են սրբաբան:

Կարդա այսպես.

յայտնեցաւ – հայտնեցավ

յօդ – հօդ

յընդհանուրս — հընդհանուրս

(Նկատեցի՞ ր` բառակսզբում ինչպես է կարդացվում յ տառը:)

համբոյրս – համբույրս

թշնամութիւնն – թշնամությունն

օրհնութիւն — օրհնություն

Բառարան

ի մէջ մեր – մեր մեջ

յայտնեցաւ – հայտնվեց

յօդ – օդում

յընդհանուրս – ընդհանուրի մեջ

բարձեալ – բարձրացնելով

տուք – տվեք

Տնային աշխատանք
Կարդա՛ ,,Թագավորն ու խաբեբան,, 

Հարցեր

1. Բացատրի՛ր տրված բառերը:

Խորհրդատու — խորհուրդ տվող

կորզել — ստանալ

հառել — ձգել, մեկնել

հունար — հմտություն, շնորք

գահ — բարձրունք

2.Բացատրիր տրված արտահայտությունները:

Քթից բռնած ման ածել — Լիովին իրեն ենթարկվել, իր կամակատարը դարձնել:

Խելքին մոտ բաներ չասել — անմիտ բան ասել, ոչ խելքին մոտ բան ասել::

Գլուխդ ուսերիդ չի մնա — գլուխը կտրել:

3.Քո կարծիքով որն է այս պատմության ասելիքը:

Այս պատություն ասելիքը այն է, որ դու գիտես, որ նա խաբեբա է, բայց դու նորից հավատում ես:

4. Բնութագրիր այս պատմության թագավորին:

Այս պատմության թագավորն` անխելք էր, հիմար, անհասկացող:

5. Ինչո՞ւ խաբեբային հաջողվեց խաբել թագավորին:

Խաբեբային հաջողվեց խաբել թագավորին, որովհետև ինչպես խորհրդատուն էր ասել նա այնպես է խաբում, որ դու շատ ուշ կհասկանաս:

Դասարանում